DE HOLLANDSE ZIEKTE… sportjournalistieke taal (xxx)

Thom de Graaf was op 19 september 2001 bij de Algemene Beschouwingen fractieleider en dus de woordvoerder van D66. Hij was de laatste die het tot dusver – volgens de Handelingen – in de Tweede Kamer had over de Hollandse ziekte, die hij noemde en vervolgens aldus omschreef: “Een doorgeschoten verpoldering maakt verantwoordelijkheden zoek, leidt tot uitstel van beleid en ondermijnt het vertrouwen in politieke besluitvorming.”
Van Dale stelt de aandoening vrijwel gelijk aan hollanditis “in Nederland begonnen en als besmettelijke ziekte opgevat verzet tegen uitbreiding of modernisering van de kernwapens en vooral tegen plaatsing van Amerikaanse kernwapens in West-Europa”. Maar de Hollandse ziekte beziet deze bron eerder als een economisch begrip, onder andere omschreven als “de Nederlandse welvaartsstaat, gekenmerkt door hoge loonkosten, hoge werkloosheid en hoge arbeidsongeschiktheid”.

Verzet tegen het plaatsen van kernwapens, een doorgeschoten verpoldering, hoge loonkosten – kiest u maar! Dezelfde variatie in de aard van de ziekte treffen we in de sportjournalistiek aan. Het is met name De Telegraaf die de term hanteert. Duidelijk is vooral dat het een negatieve lading bezit. Geniet van deze uitsmijtende reeks, ook al is het een deeltje van een groot geheel….

  • (schaatsen en OS) De dominante allroundcultuur, geen talent voor pieken en te weinig gevoel voor de mythe van de Spelen. Het waren oorzaken van de Hollandse ziekte op de Winterspelen. In 1994 schitterde Rintje Ritsma op het EK in Hamar, maar een maand later werd hij op alle fronten weggereden door Koss. Pieken, ‘we’ konden het niet.
  • (handbal) De pijn werd veroorzaakt door gekwetst kraakbeen. Het is opvallend dat wij Nederlandse speelsters daar last van hadden. Denen maakten er grapjes over. Ze noemden het een typisch Nederlandse blessure, de Hollandse ziekte ook wel. Maar bij Deense speelsters komt het ook voor, hoor.
  • (basketbal) Het praatje had al te lang geduurd. Ik wilde niet dat we aangetast zouden worden door het, voor de topsport dodelijke, “Hollandse Ziekte”-virus. De aandoening is een hype in onze maatschappij en houdt in veel praten en weinig uitvoeren. Ik begon dus met de training.

Niet kunnen pieken, een aparte kraakbeenblessure bij handbal, veel praten maar niet presteren,- wat is die Hollandse ziekte eigenlijk in de voetballerij?

  • Erwin van der Veen toonde echter aan te lijden aan de ‘Hollandse ziekte’: hij miste de strafschop.
  • (over 2008) Oranje heeft geen enkele wedstrijd goed gespeeld, op de tweede helft tegen Argentinië na. Maar juist die wedstrijd verloren we. De oud-Hollandse ziekte kwam weer bovendrijven: niet doordrukken als het erop aankomt.
  • We dachten dat we al kampioen waren, nog voor de kwartfinale was gespeeld! Derk Sauer, die vanavond ook aan het woord komt, noemt het de Hollandse ziekte (lacht).
  • Zo is de ‘Hollandse ziekte’ van traag en oeverloos opbouwen uitgebannen.
  • Het is ook deze goal die Ajax bracht waar het nu is. Een afrekening met de Hollandse ziekte bovendien. Winnen in de blessuretijd van Portugezen in plaats van verliezen.
  • Overmoed, normaal een Hollandse ziekte, heeft ook de Belgen in de greep. In al zijn mateloosheid krijgt Mulder er amper weerstand.
  • Zijn het de zenuwen, het krachtsverschil met de tegenstander in de finale of gewoon een Hollandse ziekte? Nederlanders blinken niet uit in het spelen van finales op wereldkampioenschappen.
  • Van Breukelen noemt het de Hollandse ziekte. Die komt erop neer dat na fraaie eindklasseringen op grote toernooien vaak een dip volgt.
  • De Hollandse ziekte: op internationaal niveau vallen de tegendoelpunten zó simpel.
  • In die eerste 45 minuten speelt HHC niet best. De Hollandse ziekte – veel balbezit, nauwelijks kansen – treft in die fase ook de Hardenbergers.
  • de ‘Hollandse ziekte’ (oeverloze discussies, deze keer over de Hollandse School)
  • Discussiëren om het discussiëren, over triviale zaken. De Hollandse Ziekte, met als kenmerk dat er altijd een open eind is.
  • Zo vlak voor het begin van de wereldkampioenschappen voetbal is de onvermijdelijke discussie over de Hollandse School weer opgelaaid. Veel coaches uit welke sport dan ook, zeker de buitenlandse, verwonderen zich over dit soort debatten. Voor hen geldt in de topsport alleen maar de Wet van het Winnen. De discussie over de Hollandse School beschouwen zij als een non-discussie, een Hollandse ziekte (Dutch disease). Voor de echte puristen echter is de Hollandse School heilig. Zij zien Oranje liever mét de Hollandse School in de poulefase sneuvelen dan met een ander systeem wereldkampioen worden.
  • De Hollandse ziekte: schitterend gespeeld, niets gewonnen.
  • “De Hollandse ziekte” noemt hij spanningen die voor elk groot evenement weer hoog oplopen.

Een strafschop missen, niet doordrukken als het erop aankomt, overmoedig, op het beslissende moment niet goed verdedigen, finales verliezen, veel balbezit maar nauwelijks kansen, discussiëren om het discussiëren en over triviale zaken, mooi spelen maar niets winnen…..

Wat een interessante maar ook wat een vervelende kwaal is die Hollandse ziekte eigenlijk.

Goede zomer verder!

SPORTJOURNALISTIEK (Van Dale)

In deze serie waren naast de Hollandse ziekte onderwerp van aandacht: Vrouwen en kinderen eerst. Een listige afdaling. Stoeltje. Loopactie. De bal terugleggen. Als de brandweer. Het bos in. Renderen. Pielen. Pingelen. Vaste waarde. Uit je stekker. Een positie invullen. Hoog staan in het veld. In het mes lopen. Veel mensen achter de bal. Rijp voor de slacht(bank). Rijp voor de sloop. Na de thee. De tanden stuk bijten. Volle bak. Binnenkant paal. Een speler halen. Wat laten liggen. Op zoek naar. De bal pompen. Door het ijs. De bordjes verhangen. Iets meenemen.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

IETS MEENEMEN… sportjournalistieke taal (xxix)

Dat we langzamerhand terugkeren naar de politiek blijkt alleen al uit wat we aantreffen als er via LexisNexis gezocht wordt naar voorbeelden met het werkwoord meenemen: we vinden allereerst voorbeelden uit de wereld van de politiek.

  • (politiek Oostzaan) Waar in een doorsnee-gemeente de wethouder reageert op kritiek van de raad, zei de wethouder van de bestuursconstructie met twee kapiteins op een schip, dat hij de zorgen van de raad zal meenemen naar Over en dat er uit het bestuur van Over een reactie op zal komen.
  • (gemeente Appingedam, let op de wethouder met in dit kader toepasselijke familienaam) “We willen graag hun kijk op groen meenemen in ons beleid”, zegt wethouder Lea van der Tuin.

Meenemen naar, meenemen in: u zult wel merken wat we met een reactie gaan doen. Eerst is er tijd gewonnen voor de politicus!
Maar deze serie van 30 stukjes is een simpele, sportjournalistieke vulling van een recesperiode, daarom terug van de politiek naar de sport:

  • (springplank) Het is lekker als je een goede voorronde springt. Dat vertrouwen kun je dan meenemen.
  • (basketbal) De energie die we hadden opgebouwd tegen Zuid-Korea wilden we meenemen naar Servië, maar dat mislukte.
  • (voetbal) Wij moeten gewoon naar onszelf kijken en alles meenemen richting de competitie.
  • Een gevoel van trots, vreugde en cohesie. Dat moeten ze meenemen de wedstrijd in.
  • (Viviane Miedema) Ik ben blij dat ik mijn vorm van Arsenal heb kunnen meenemen naar het WK.
  • (coach Wiegman) Er waren momenten waarop we kritisch moesten zijn. Maar er zaten ook best goede dingen in. Het was niet helemaal niks. Dat moeten we meenemen.
  • Het is jammer dat wij hier stranden, maar Vitesse staat weer op de kaart en dat gaan wij naar volgend seizoen meenemen.

We gaan het meemaken: hoe pakken die goede voornemens van Vitesse Delft uit in het nieuwe seizoen?
Meenemen in de politiek is ‘afwachten wat de bestuurders besluiten’, in de sport is het vooral psychologie. Als de ene wedstrijd goed ging, moet dat resultaat bijdragen aan de volgende match. De voetbalsters op het WK hebben vooral deze zomer – we hoorden het in alle toonaarden gezegd worden – véel meegenomen uit de vorige ontmoeting en kwamen erg ver.

SPORTJOURNALISTIEK (Van Dale)

In deze serie waren eerder onderwerp van aandacht: Vrouwen en kinderen eerst. Een listige afdaling. Stoeltje. Loopactie. De bal terugleggen. Als de brandweer. Het bos in. Renderen. Pielen. Pingelen. Vaste waarde. Uit je stekker. Een positie invullen. Hoog staan in het veld. In het mes lopen. Veel mensen achter de bal. Rijp voor de slacht(bank). Rijp voor de sloop. Na de thee. De tanden stuk bijten. Volle bak. Binnenkant paal. Een speler halen. Wat laten liggen. Op zoek naar. De bal pompen. Door het ijs. De bordjes verhangen.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

DE BORDJES VERHANGEN… sportjournalistieke taal (xxviii)

Waarachtig, het blijkt nog altijd voor te komen in sportverslagen, net als na de thee, de uitdrukking van het verhangen van de bordjes die er mee verbonden leek:

  • Na de 6-0 nederlaag bij De Ster werden de bordjes verhangen en kreeg Ravesteijn een basisplek.
  • Dirkshorn werd in de nacompetitie ten koste van Andijk behoed voor degradatie. Inmiddels zijn de bordjes verhangen en wordt de ingebracht jeugd door hun coach naar een beter niveau geleid.

Inderdaad, het is gedateerde journalistiek. Dat is te zien aan het lagere niveau waarop de gezochte citaten vindbaar zijn en bijvoorbeeld aan het volgende van 40 jaar terug:

  • Ook in Knok ervoor! (1979) van Ton van Beers en Ad van Emmenes worden in het laatste hoofdstuk de bordjes verhangen.

Denk nu eens wél letterlijk, neem een oud scorebord in gedachten waarbij een goal bijvoorbeeld werd uitgebeeld met een opgehangen kegel of iets dergelijks. Daaruit werd zichtbaar dat de stand een totaal ander aanzien had gekregen. Het betreft niet enkel de voetbalsport, getuige deze voorbeelden – als steeds gevonden via Lexisnexis:

  • (basketbal) De Zeeuws-Vlamingen scoorden in die fase slechts vier punten en zagen bij de rust dat de bordjes verhangen waren: 21-16.
  • (paardensport) Ook vorig jaar lukt het ondanks verwoede pogingen niet om iets van de grond te krijgen. Maar dit jaar zijn de bordjes verhangen. En deze gemeente heeft de geldbuidel – nooit ver weg als het om paarden gaat – toch weer flink laten rammelen (…).

De geïnteresseerde lezer merkt aan het laatste citaat dat we langzaam terugkeren naar politieke sferen. Dat zal ook het geval zijn in de laatste twee afleveringen in deze reeks, morgen en overmorgen.

SPORTJOURNALISTIEK (Van Dale)

In deze serie waren eerder onderwerp van aandacht: Vrouwen en kinderen eerst. Een listige afdaling. Stoeltje. Loopactie. De bal terugleggen. Als de brandweer. Het bos in. Renderen. Pielen. Pingelen. Vaste waarde. Uit je stekker. Een positie invullen. Hoog staan in het veld. In het mes lopen. Veel mensen achter de bal. Rijp voor de slacht(bank). Rijp voor de sloop. Na de thee. De tanden stuk bijten. Volle bak. Binnenkant paal. Een speler halen. Wat laten liggen. Op zoek naar. De bal pompen. Door het ijs.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

DOOR HET IJS… sportjournalistieke taal (xxvii)

In deze serie bleek voetbal de hofleverancier. Dat heeft ermee te maken dat ik van die sport het meeste mee krijg, voorzien van Nederlands commentaar. Typisch niet-voetbal en niet per se winters is de uitdrukking die we niet te letterlijk moeten nemen, door het ijs zakken. Voorbeeld van een totale tegenvaller voor sporter en volgers. Sporters zakken door het ijs, coaches minder…..
In de zomer gaat het vooral om sport op de fiets:

  • Bob Scholten zakt door het ijs (BMX)
  • Bram Tankink reed meerdere grote rondes met Kruijswijk. Hij kan het zich niet herinneren dat zijn collega door het ijs zakte. (wielrennen)
  • Vorig week nog in Aken eindigde Team NL op de zesde plaats. “Door het ijs gezakt”, noemde Ehrens dat. (paardensport)
  • Of Alaph daadwerkelijk in de voetsporen van Hinault kan treden, zal moeten blijken. Voor hemzelf lijkt de Tour al geslaagd, zelfs als hij in de Alpen door het ijs zou zakken. (wielrennen)
SPORTJOURNALISTIEK (Van Dale)

In deze serie waren eerder onderwerp van aandacht: Vrouwen en kinderen eerst. Een listige afdaling. Stoeltje. Loopactie. De bal terugleggen. Als de brandweer. Het bos in. Renderen. Pielen. Pingelen. Vaste waarde. Uit je stekker. Een positie invullen. Hoog staan in het veld. In het mes lopen. Veel mensen achter de bal. Rijp voor de slacht(bank). Rijp voor de sloop. Na de thee. De tanden stuk bijten. Volle bak. Binnenkant paal. Een speler halen. Wat laten liggen. Op zoek naar. De bal pompen.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

DE BAL POMPEN… sportjournalistieke taal (xxvi)

Het gaat, beste lezer, om het pompen, niet het oppompen van de bal. In Van Dale vind ik het niet, daarom die speciale waarschuwing voor een eventueel misverstand.
Pompen betreft bijna vanzelfsprekend een balsport, zoals voetbal maar ook waterpolo. Maar bij basketbal, hockey, cricket of honkbal wordt er (voorzover ik weet!) niet met de bal gepompt. Pompen is te vergelijken met “de lange bal hanteren”, misschien met iets meer kracht en met wat minder beleid. Bij voetbal is het vooral een verplaatsing van de bal van achteren naar voren, eventueel in het vijandelijke strafschop- = het zestienmetergebied. Dit zijn de verklaringen van de getuigen-deskundigen, de sportjournalisten:

  • Kums en Bornauw werden kinderlijk eenvoudig afgetroefd op een verre ingooi, Lamkel Zé pompte de bal genadeloos in doel.
  • BZC pompte de bal voor het doel en Jan-Willem Slaghuis scoorde na een fel duel de 9-9. Een voorsprong van 9-6 was voor de waterpoloërs van De Ham als sneeuw voor de zon verdwenen.
  • Unitas ’30 pompte de bal continue (sic, SR) in het strafschopgebied. RBC, niet beschikkend over een luchtmacht [lees: verdedigers met lengte SR], moest zich veelal behelpen en de 3-3 hing in de lucht.
  • Sparta probeerde daarna de lange mensen in stelling te brengen en pompte de bal vaak naar voren, maar de Aaltenaren kregen zelf ook nog kansen.
  • Quick Steps stuurde al het fysieke geweld dat het rijk is naar het front en pompte de bal nog één keer diep.
  • Alcmaria Victrix kwam nog wel met een slotoffensief en pompte de bal continu het zestienmetergebied in.

In de eerder ontdekte tweedeling valt het pompen van de bal in het lagere echelon.

SPORTJOURNALISTIEK (Van Dale)

In deze serie waren eerder onderwerp van aandacht: Vrouwen en kinderen eerst. Een listige afdaling. Stoeltje. Loopactie. De bal terugleggen. Als de brandweer. Het bos in. Renderen. Pielen. Pingelen. Vaste waarde. Uit je stekker. Een positie invullen. Hoog staan in het veld. In het mes lopen. Veel mensen achter de bal. Rijp voor de slacht(bank). Rijp voor de sloop. Na de thee. De tanden stuk bijten. Volle bak. Binnenkant paal. Een speler halen. Wat laten liggen. Op zoek naar.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

OP ZOEK NAAR… sportjournalistieke taal (xxv)

Gisteren al voor gewaarschuwd, neem het niet letterlijk, zoals zo vaak in deze reeks: op zoek naar de gelijkmaker, alsof die ergens verloren geraakt en dus vindbaar zou zijn! Het bos in sturen, zeker dat wordt gezegd, maar er is geen boom te bekennen laat staan een heel bos. Vrouwen en kinderen eerst? Vergeet het: alleen de (toekomstige) vaders staan op het veld. [N.B. Waar masculiene woorden gebruikt worden, kunnen feminiene daarvoor zonder problemen worden ingevuld.]

Maar goed, wanneer een team op achterstand is gekomen, dan maant de coach tot inzet: hij wil dat zijn mannen op zoek gaan. Zelfs in totaal verloren positie moet er nog gezocht worden naar een tegentreffer die de eer een beetje redt.
Ook vanuit de 0-0 of andere gelijke stand kan op zoek gegaan worden, dat laten deze lukrake taaluitingen van sportverslaggevers zien:

  • Amsterdam op zoek naar de gelijkmaker
  • Schoten daarentegen ging gericht op zoek naar een treffer.
  • Met aanvallend, vrolijk en fris voetbal ging Voorwaarts op zoek naar een treffer.
  • Beide ploegen gingen op zoek naar de zege.
  • Die laatste was ook nu 90 minuten lang op zoek naar een treffer, maar minder gelukkig in zijn afronding.
  • Na de gelijkmaker gingen de Drenten op zoek naar de zege.
  • MULO ging met de moed der wanhoop op zoek naar de gelijkmaker en moest in de absolute slotfase nog een tegentreffer incasseren. De ploeg degradeert zo naar de vierde klasse.
  • In de slotfase gingen beide teams op zoek naar de overwinning.

Zoeken lijkt hier nieuwer Nederlands dat aansluiting heeft gevonden bij verouderd Nederlands, want een oudere betekenis is ‘streven naar’. Hij zoekt u te bedriegen is het voorbeeld in Van Dale. Vergelijk wat er in de Duitse Van Dale staat zonder het voorbehoud van verouderd: “etwas zu erreichen suchen” (iets proberen te bereiken). En in het Engelse looking for trouble is iets parallels aan de hand.

SPORTJOURNALISTIEK (Van Dale)

In deze serie waren eerder onderwerp van aandacht: Vrouwen en kinderen eerst. Een listige afdaling. Stoeltje. Loopactie. De bal terugleggen. Als de brandweer. Het bos in. Renderen. Pielen. Pingelen. Vaste waarde. Uit je stekker. Een positie invullen. Hoog staan in het veld. In het mes lopen. Veel mensen achter de bal. Rijp voor de slacht(bank). Rijp voor de sloop. Na de thee. De tanden stuk bijten. Volle bak. Binnenkant paal. Een speler halen. Wat laten liggen.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

WAT LATEN LIGGEN… sportjournalistieke taal (xxiv)

Sportjournalistiek is niet alleen de taalsector van de hyperbolen, understatements horen er ook bij:

  • Eendracht laat wat liggen, Arnhemia haalt enorm uit
  • de concurrentie laat wat liggen
  • We zitten er bij de start niet bij en ik laat wat liggen onderweg.
  • “Groningen laat het liggen tegen Ajax”

Aan het eind van het vorige seizoen (zegt die laatste kop) had FC Groningen wat kansen tegen Ajax, maar die lieten ze liggen, ze werden niet benut. Probeer die kansen in concreto niet te vinden op of naast het veld, ze zijn niet zoek want ze bestaan alleen in de theorie van het voetbalverslag!

Wat laten liggen doet mij onwillekeurig denken aan Herbert Dijkstra – hij zal het me niet kwalijk nemen. “Daar laat ‘ie toch wat liggen” hoor ik hem zeggen, gebogen over een schema met tijden bij een schaatswedstrijd. Het betekent dat de betreffende rijder achter blijft in vergelijking met de vooraf opgeschreven verwachtingen. Beetje boekhouden. Net zo voorzichtig en pijnlijk tegelijkertijd zij het niet zo dodelijk als de mededeling “dat de keeper er niet goed uitzag”…. Hij blunderde.

SPORTJOURNALISTIEK (Van Dale)

In deze serie waren eerder onderwerp van aandacht: Vrouwen en kinderen eerst. Een listige afdaling. Stoeltje. Loopactie. De bal terugleggen. Als de brandweer. Het bos in. Renderen. Pielen. Pingelen. Vaste waarde. Uit je stekker. Een positie invullen. Hoog staan in het veld. In het mes lopen. Veel mensen achter de bal. Rijp voor de slacht(bank). Rijp voor de sloop. Na de thee. De tanden stuk bijten. Volle bak. Binnenkant paal. Een speler halen.

Posted in Uncategorized | Leave a comment