Een zomerserie over ‘taalsmeedsels’, bewust gecreëerde woorden: blending, portmanteau, samentrekking (5)

Nieuw geval van de afgelopen week? In The Guardian wordt het woord pingdemic gebruikt: ping + pandemic, waarbij ping het signaal is dat de Coronamelder geeft dat iemand zich (desnoods de Prime Minister) in sociale isolement moet begeven want misschien besmet. Dat gebeurt momenteel zoveel, dat er veel personeel op allerlei fronten thuis blijft, met zichtbaar lege schappen bij supermarkten als gevolg. Daar moest No 10 Downing Street (zelf ook gepingd) iets aan doen.

Uit Nieuwsbrief The Guardian 24.07.2021

Na afleveringen van wat technischer aard en wat tastend zoeken naar een abstractere weergave, is het tijd voor de beloning in de vorm van ontspanning in de bioscoop en aansluitend een eenvoudige snack en humor plus snoep als toetje. Cineac bleek een ijzersterke bioscoopformule in het buitenland en vond navolging, zoals in Amsterdam aan het Damrak (1938) en later in Den Haag en Rotterdam. De naam was een samentrekking van Cinema Actuel en bedacht in Frankrijk. Type AB, het wat langere of wat kortere begin van elk van beide woorden. Trouwens, toen in 1963 de educatieve omroep Teleac werd opgericht was dat vergelijkbaar alleen dan het samensmeden van Televisie + Academie. Het was net de tijd dat academie een ruimere betekenis begon te krijgen.

Reguliersbreestraat 31 (Google Streetview)

Mora wie kent haar niet en het product is net zo bekend. Het merk zou aan de naam van een eenvoudig huis kunnen doen denken, zij het niet in de vorm van het benutten van voornamen maar in dit geval van familienamen en daarmee is het zichtbaar van Zuidelijke bodem. Mora komt van de oprichters Marcel Mourmans (Mo) en zijn vrouw Robby Ramaekers (ra), en houdt het inmiddels al zo’n halve eeuw vol. Eenvoudig voorbeeld van het type AB. Zou het ook geweest zijn als beider voornamen benut zouden zijn: Marcel + Robby = Maro.

Via een mop naar een voorbeeld van het type A*b, begin van woord A + overlap + slot van woord B: “What are prehistoric monsters called when they sleep?” Dit is misschien een wat flauwe maar wel succesvolle categorie in de humorsector. Voor het antwoord moeten we een blending toepassen, samentrekken tussen het prehistorische monster dat een dinosaur is en er een vorm van het werkwoord to snore ‘snurken’ aan lassen: dinosnores. Ook te schrijven als dinosnaurs, dan is dino zichtbaarder maar dan moet de uitspraak het verband met snurken leggen.

De vader van de volgende versnapering is nog niet zo lang geleden overleden. Snoepfabrikant Hans Riegel is het die aan de basis stond van het Haribo-beertje. Hij nam in 1946 het roer over bij de fabriek die in 1920 door zijn vader was opgericht. In Haribo ziet een kind (een ABC’tje!) de beginstukjes van Hans Riegel en diens geboorteplaats Bonn. Mmmm, Haribo macht Kinder froh!

van website Haribo

Dit type vinden we naar verhouding veel in het Duits: we nemen de twee eerste letters van woord of woorddeel A, dito van B en desgewenst van meer woorden. BUGA is bijvoorbeeld de gangbare aanduiding voor een jaarlijkse tuinenshow in Duitsland, BUGA uit Bundesgartenschau. Juso is de benaming waaronder de jongere socialisten door het leven gaan, Juso uit Jungsozialist. In Oost-Duitsland was er de Volkspolizei en wie daar werkte was een Volkspolizist – beide instituten in de wandeling bekend onder de aanduiding Vopo. Omdat het zeker niet uniek maar wel wat typerend is voor dit taalgebied, is het verleidelijk om het een aparte aanduiding te geven. Deze gevallen zijn in feite type AB maar als het zo vaak om de eerste twee letters gaat, zouden we kunnen spreken van A2B2 bij de BUGA of A2B2C2 bij Haribo. (Het staat vind ik wat té beta als we het noteren als [AB]2.)

Tot het Duits beperkt is dit type A2B2 dus zeker niet. Neerlandistiek in Groningen begon rond 1970 met de uitgave van het tijdschrift Tabu. Wie denkt dat Tabu ‘taboe’ betekent, moet ook tabú zeggen met het accent op de tweede lettergreep. Wie beter op de hoogte is, spreekt het uit als tábu want het is een afkorting van Taalkundig bulletin.

Ten slotte een voorbeeld van wreedheid uit de kinderwereld, een verhaal dat aan bekendheid won na publicatie in Van Dale Afkortingen van Theo de Boer en Marc de Smit (2003). (Andere talen hebben dergelijke woordenboeken ook, Duden geeft voor het Duits al langer Das Wörterbuch der Abkürzungen uit.) “Ik heb je moeder bij de Wibra gezien.” Kon het erger? Wibra is de firma die een halve eeuw geleden begonnen werd door Jo Wierdsma (Wi), bra is het begin van de familienaam Braam van zijn echtgenote: Wibra. Type AB.
Kon het sociaal nog akeliger? De verergerende trap van een Wibra-kind was een Zebra-kind: daarvan kon moeder gesignaleerd worden bij Zeeman én bij de Wibra (nu hebben we dus een voorbeeld van het type Ab, het begin van het ene gecombineerd met het slot van het andere woord). Twee merken werden zo samengesmeed tot een woord waarin minachting werd uitgedrukt,- een negatieve inhoud is niet zelden een kenmerk van dit soort las-taal. Vandaar dat er in de politiek veel gebruik van wordt gemaakt.

Op een goed moment komt er in dit blog een overzichtje van de verschillende smeed-types, er is meer variatie dan ik vooraf dacht. We varen verwachtingsvol voort op zoek naar lading.

P.S. De NRC bevat vandaag (26.07.2021) een interview met Camiel Hamans, in juni gepromoveerd op een onderzoek waarin het onder meer over blendings gaat. Met Hamans heb ik (waarschijnlijk in 1994-1995 als voorzitter van de Stichting Nederlandse Dialecten) plezierig contact gehad, van zijn promotie aan de UvA was ik niet op de hoogte. De zomerserie in dit blog is in wezen sinds enkele maanden in voorbereiding en kwam dus ook los van dat onderzoek tot stand. Ik neem me voor, de reeks volgens planning te vervolgen en later Hamans’ Borderline cases in morphology. A study in language change erbij te betrekken. Interessant detail: Hamans is afkomstig uit Noord-Brabant, samen met Vlaanderen een gebied waar dus véél van de bedoelde taalsmeedsels gevonden worden.

Geplaatst in Uncategorized | 2 reacties

Een zomerserie over ‘taalsmeedsels’, bewust gecreëerde woorden: blending, portmanteau, samentrekking (4)

Orde in de keet – althans een poging daartoe. In veel blending-gevallen gaat het om stukjes van twee woorden die benut worden, soms zijn het er drie (en desnoods meer zoals Orindek toonde). Om wat abstract naar het resultaat van de samentrekkingen te kijken en gevallen makkelijker met elkaar te kunnen vergelijken, zoek ik naar een abstractere weergave. Het eerste woord dat een rol speelt noemen we A en het tweede B. Let niet op lettergrepen maar kijk alleen naar een begin van een woord (dat geven we aan met een hoofdletter, dus A, B, desgewenst C, D) en naar het eind (achtereenvolgens aangeduid met een onderkast, dus kleine a en b, c etc.). Het héle oorspronkelijke eerste woord (korter of langer) is dus weer te geven met Aa, het héle tweede woord is Bb. Een gewone samenstelling zou de AaBb-structuur hebben: groente+soep, tafel+laken, televisie+avond enz. Bij taalsmeedsels wordt er in principe ingekort.

Hoe kunnen we nu Brexit karakteriseren? Het bestaat uit het begin van Brits (of Brittannië) en het héle tweede woord exit: dat geven we weer via ABb. Grexit, Quexit zijn eender gevormd zij het in het Engels met optische overlap in de letter e. Trexit was wat langer en complexer: ABCc (de initialen in de vorm van het begin van Tillerson, het begin van Rex en het hele derde woord exit). Overigens, Brexit vóor willen zijn en het VK verlaten, leverde een woord op dat net zo in elkaar gesmeed is als Brexit: Brexodus. Volgens The Guardian van 23.03.2019 waren er veel Britten die een EU-paspoort vroegen nu dat nog kon en vervolgens zouden willen emigreren. Dat kon na 2016 niet meer Brexit heten, vandaar Brexodus – zelfde type ABb.


Megxit en Blaxit zijn een spel tussen oog en oor: exit klinkt hier wel door maar wordt vrijwel onhoorbaar gemengd met het slot van Meg– en er is zelfs complete overlap van het hele beginwoord Blacks met de kop van het woord exit. Als er overlap is, noteren we dat in de vorm van een sterretje: Megxit = Mexit is dan A*Bb (bijna net als Bumor = Buma+humor waar de overlap bestaat uit um) Blaxit is Aa*Bb (we moeten luisteren en horen dan zowel het hele eerste woord als het hele tweede, er is alleen een partiële samenval).

Zo kunnen we met behulp van een tekentje en een paar letters zien, hoe zo’n smeedsel gevormd is. Verreweg de meeste huizen en boten (zie aflevering 1) hebben de structuur AB, soms ABC als er drie namen in het geding zijn en de beginstukjes van drie woorden of namen samengevoegd zijn. Dat laatste zullen we vooral in Noordbrabant en in Vlaanderen tegenkomen, want die regio’s zijn er gek op. We zullen ook zien dat dit drieslagsysteem vooral met geografische namen benut wordt. Trouwens, ABC is ook een letterreeks als VVD, CDA maar dat is dus wel een apart genre: verderop.

In de sfeer van cultuur en kleinere bedrijven vinden we bij uitstek gecompliceerde en dus zeer geconstrueerde varianten. Conlang zou dat in het technische taalkundige Engels kunnen heten, constructed language (type AB): bestond dat woord al of is dat hier verzonnen? Het bestond al bijvoorbeeld voor het typeren van talen als Esperanto maar het woord conlang is dus een verzinsel dat voor de hand ligt.

Waterafvoer via AQUAWAY

Andere vraag, wat zien we op de foto? Twee woorden, het Latijnse aqua ‘water’ en het Engelse away ‘weg’. Ze lopen in elkaar over en als taalsmeedsel markeren ze het riool langs de openbare weg. Aquaway en dus type Aa*Bb is het maximale resultaat, inclusief een stukje overlap. Aquaway en Blaxit zijn dus een en hetzelfde type.

Neem dit complexere voorbeeldje als uitsmijter van deze aflevering: Quantore. De bedrijfsnaam Quantore stamt uit 2003 en is officieel een speelse samentrekking van: Quality, Quantity en Store. Bovendien refereert deze naam ook aan een kantoor, luisteren helpt misschien meer dan kijken. Maar quality hebben we helemaal niet nodig: het wordt er door de bedenkers misschien gratis bij geleverd, maar quantity en store is al genoeg, type Ab. Hier is vast een poos op gestudeerd, misschien is er wel een behoorlijke declaratie ingediend voor deze creatie. Quantore is een naam die in de zomer van 2021 bepaald nog via Google vindbaar is. Vergis ik mij of is hetzelfde bedenksel op meerdere plaatsen bedacht?

Samenvattend: AaBb is een maximaal maar onverkort geheel (in de vorm van Aquaway en Blaxit met overlap is het Aa*Bb en zo is bijvoorbeeld in het Engels Grexit naar de letter maar niet naar de klank als A*Bb te zien door de eerder genoemde las e in Greece of Greek). Het type AB kunnen we conlang noemen, ABb is de aanduiding voor Brexit. Voor de meeste vormen geldt: er zijn veel voorbeelden van, want we wéntelen ons in blendings, portmanteaus , samentrekkingen of hoe we deze taalsmeedsels ook noemen. Niet alleen in het Zuiden van ons taalgebied.

En Orindek? Inderdaad, aan de abstracte weergave alleen al is zichtbaar hoe geconstrueerd als zeldzaam type, ABbCcD (or + in + de + k).

We varen rustig als een beurtschipper voort, op zoek naar concrete, nieuwe lading: wordt vervolgd.

Geplaatst in Uncategorized | 1 reactie

Een zomerserie over ‘taalsmeedsels’, bewust gecreëerde woorden: blending, portmanteau, samentrekking (3)

Woorden zijn langere of kortere groepjes letters. De letters corresponderen met klanken en die leiden tot de uitspraak van een woord. Er zijn ook letterreeksen die we als letters uitspreken. Laten we het betaalde voetbal even te hulp roepen. In Breda is er een club die NAC heet, in Nijmegen is er eentje die als NEC te boek staat. Als ik me niet vergis, zeggen de meeste mensen “nak” als ze het over NAC hebben maar in het geval van NEC “en-ee-see”. Ik zou daarom liefst de letterreeks N.E.C. met ouderwetse puntjes schrijven in onderscheid met het woord NAC.

In de Nederlandse politiek hebben we ook partijen die een naam hebben die als woord worden uitgesproken (ChristenUnie, GroenLinks, Volt), maar de meeste als letterreeks zoals SP, CDA, VVD, FvD, PVV, PvdA. Ook die laatste groep kunnen we als voorbeelden van taalsmeedsels uit deze serie zien, of als portmanteau zoals Lewis Carroll ze doopte: in dit geval nemen we telkens de eerste letter van een woord en samen levert dat een letterreeks op die de partijnaam wordt. Dit is de simpelste manier van het maken van een naam. Trouwens, is VOLT een woord of een letterreeks? Het eerste: het is de aanduiding voor een maat uit de sfeer van elektriciteit, begrijpelijk in heel Europa en daarom geschikt voor een partij in dit werelddeel nieuwe energie wil brengen.

• Soms zijn er namen die weliswaar als woord genoteerd zijn maar desondanks als een letterreeks gezien moeten worden. Bewust verkeerd! Avebe is een Noord-Nederlands voorbeeld (uit te spreken als “A.V.B.”), Erres was een landelijk soort Philips: Erres stond voor R. Stokvis. Of neem hieronder dit voorbeeld van de RSD, maar geschreven als Eresdé (Regionale Schoonmaak Dienstverlening):

Eresdé (Groningen) (foto S.R.)

• Soms zijn er namen die als het ware beide zijn, dus én letterreeks én een woord: PEN bijvoorbeeld, de internationale schrijversclub van poëten, essayisten en romanschrijvers waarbij de Engelse woorden de letterreeks P.E.N. opleveren en dus ook PEN. Wat is een mooiere, simpel-literaire naam voor juist deze categorie personen.

Van PEN naar de BUMA, dat is een kleine stap die ons indirect weerom brengt naar de Nederlandse politiek. BUMA is het Bureau voor Muziek-Auteursrechten, het begin van drie woorden die de werkingssfeer van deze organisatie uitdrukken. Maar Buma is ook de denigrerende afkorting uit de (vroegere) jongerentaal voor een burgerlijk persoon, burgerman(netje).

Toevallig is Buma (eigenlijk Van Haersma Buma) de naam van een Nederlandse CDA-politicus – diens gevoel voor grappen zorgde voor het ontstaan van de term bumor ‘Buma-humor’. Het eerste deel van dat woord laat zien hoe enerzijds buma zowel een een afko kan zijn uit een langer woord (burgerman) en een woord als resultaat van een letterreeks (nu ja, min of meer), maar zélf afgekort weer op kan gaan in de combinatie bumor. (Het ging hier vaker over taalsmeedsels maar dan eerder terloops.)

In het gedicht Jabberwocky in Through the Looking Glass gebruikt Lewis Carroll fictieve, zelf verzonnen samengesmolten woorden zoals brillig. Humpty Dumpty legt aan Alice de achtergrond daarvan uit: “”BRILLIG” means four o’clock in the afternoon — the time when you begin BROILING things for dinner.’” Hij licht het fabriceren van de woorden even verderop als volgt toe: “You see it’s like a portmanteau — there are two meanings packed up into one word.’”
Carroll richt zich dus op de inhoud van twee begrippen die in één woord als in een koffer worden samengepropt of gebundeld. Duidelijker dan in het voorbeeld van brillig is het voor ons te observeren in een ander verzinsel, mimsy: de optelsom van het begin van miserable ‘ellendig’ en de staart van flimsy ‘stelt niks voor’. Of een andere kop-staarter inde vorm van wabe, iets wat (a long) way before or behind is, voor- of achterloopt. De verzonnen kofferwoorden van Lewis Carroll hebben het – tot mijn verrassing – zeker niet allemaal gebracht tot vermelding in de OED.

We zijn al even onderweg, het wordt tijd voor het motto van die tennisclub uit waar was het, ‘t Zandt (bij Delfzijl)? Deze heette ORINDEK, wat staat of stond voor ‘Orde in de keet’: volgende aflevering. (Odivia betekende ‘ons doel is vrijheid in alles’. In alles? De tennisregels golden in 1927 vast wel in Eenrum – net als in Usquert waar Odit ‘ons doel is tennis’ betekende, jeugdafdeling Tiod ‘tennis is ons doel’. De laatste drie woorden ontstaan uit reeksen eerste letters.)

Nieuwsblad van het Noorden 06.07.1927 (via Delpher)
Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Een zomerserie over ‘taalsmeedsels’, bewust gecreëerde woorden: blending, portmanteau, samentrekking (2)

Ja, het woord taalsmeedsel is zo’n opzettelijk gemaakt woord van het type waar het zélf weer een geval van is (zoals assimilatie een voorbeeld is van assimilatie en een afko van een afkorting): we zetten –sel achter de stam van een woord (smeed) en vatten taalsmeedsel op als het product van taal net zoals de optelsom bij bedenksel, baksel e.d. al langer bestaat. Misschien is smeedsel al voldoende als aanduiding.

Hoe lang is –sel al een achtervoegsel? Ik weet het niet, al erg lang. Dichterbij maar, actueel en succesvol: sinds 2016 is –exit naast een zelfstandig naamwoord met de betekenis ‘uitgang’ zo’n suffix geworden. Dat heeft in deze positie betrekking op een figuurlijker vertrek zoals in Brexit: British + exit. In het verlengde van de gebeurtenissen in het Verenigd Koninkrijk ging het in de Nederlandse politiek over een Nexit, als gevolg van de financiële perikelen was er een poos sprake van Grexit (Griekenland uit de eurozone). Analogievormen die bewust zo uit twee woorden samengesmeed zijn. Actueel voorbeeld met een landennaam is te zien aan The Guardian van gisteren, 14.07.2021:

Al snel hoefde –exit niet meer onderdeel te zijn van een langer woord dat begon met de naam van een land. Quexit stond er begin februari 2019 in een kop in de Washington Post bij berichten dat de Britse Queen naar een veilige plaats gebracht zou kunnen worden wanneer er onlusten zouden ontstaan in het verlengde van de Brexit: Queen + Brexit.
Brexit stond waarachtig in de aandacht van de Amerikanen, want ook voorafgaand aan het echte terugtreden van Rex Tillerson, minister van Buitenlandse Zaken van de USA, werd daarop al gespeculeerd met het wat complexer gesmede woord Trexit: Tillerson + Rex + exit.

Tillerson, minister van Buitenlandse Zaken t.t.v. Trump

Toen door Amerika aangekondigd werd dat Trump c.s. afscheid wilden nemen van het Klimaatakkoord van Parijs, was het woord clexit een poosje gangbaar: climate+exit. Je moet het even weten en daarna is het herkenbaar. In Nederland schreef De Telegraaf over een trexit, de NRC over referexit. Het laatste woord is doorzichtig, als je het eenmaal weet, het einde van de Referendumwet werd erin uitgedrukt. Trexit was de optelling van transgender+exit: volgens de betreffende krant zouden veel omgebouwde personen op hun schreden terug keren.

Prins Harry en zijn echtgenote besloten naar Canada te verhuizen, nee, het kon in het vroegste begin van de corona-pandemie nog nét gewijzigd worden en het werd Los Angeles in Amerika. Het leidde tot de term Megxit = Meghan (& Harry) + exit. Misschien was het een exit uit het VK, misschien eentje uit het Britse koningshuis.

De hoorbare vorm is net zo van belang in de Amerikaanse variant Blaxit – om discriminatie op basis van hun huidskleur te ontlopen verlieten blacks de VS (blacks + exit): Blaxit. Wat moeilijk zichtbaar te maken is, registreren we hier via het óor evenals in het geval van Megxit of Mexit wat hetzelfde klinkt: bij de taalsmeedsels in deze reeks gebeurt het niet steeds, maar het is wel een extra plusje waard als er op de overgang tussen beide woorden overlap is. Net als bij laswerk, taalsmeden.

We varen verder – kom aan boord, lezer.

Geplaatst in Uncategorized | 2 reacties

Hoe zit dat, meer dan of heel erg te goeder trouw?

Een ontspannen en gevatte Chris van Dam was gisteravond te horen bij Dit Is De Dag (EO Radio 1). In Tijs van den Brink vond hij een prima tegenspeler en zo hoorden we nieuws: Van Dam mag onvoldoende hoog op de laatste CDA-lijst geplaatst zijn, afgeschreven is hij nog niet. Hij prees het CDA-gedachtengoed, de partij en hij hoorden bij elkaar, zoveel was duidelijk en dat klonk minder klef dan wat dat andere lid destijds in de Rijnhal zei, “ik gelóóf in deze partij”.

Minister De Jonge in de Eerste Kamer, zomer 2020 (still van Youtube)

Vanmiddag was Hugo de Jonge in de Eerste Kamer om een wetsvoorstel te verdedigen, het ging alweer over corona. De minister van VWS (beheerst, misschien moe aan het eind van een lang en zwaar schooljaar maar altijd bereid om ons de details nogmaals uit te leggen en ook nog wel meer dan eens) noemde een groep mensen heel erg te goeder trouw.
Welke mensen? Ik schrok zo, dat ik niet meer op de context lette. Zo’n domineeszoon die te midden van zijn politieke en breed schaatsende lange-afstands-ABN plotseling spreekt van “een beetje zwanger”, of nee “heel erg te goeder trouw”. Nou ja, dat komt op hetzelfde neer.

Te goeder trouw is zo’n juridische manier van zeggen die in feite niet nader te nuanceren is: het is van tweeën één, of wel of niet te goeder trouw. In de Handelingen van de vergaderingen van de Tweede Kamer van de laatste 20 jaar vind ik nauwelijks voorbeelden van nuanceringen van (wel of niet) te goeder trouw. Het enige type is de onderstreping volkomen, volledig, echt, geheel, volstrekt. Die woorden geven in deze sfeer aan dat de spreker (niet zelden een jurist) er persoonlijk van overtuigd is dat er sprake is van goede trouw. Van jezelf zeggen dat iets te goeder trouw was, mmm, nee liever niet.

In de Tweede Kamer zegt minister Hoekstra een keer tegen Henk Nijboer (PvdA): “Ik wil met alle liefde nog eens een keer kijken naar de precisie van die antwoorden, maar ik meen eerlijk gezegd wel dat ik daar al meerdere keren meer dan te goeder trouw antwoord op heb gegeven.”
Méer dan te goeder trouw – dat is net zo’n onderstreping als heel erg te goeder trouw wat minister De Jonge vandaag in de Eerste Kamer overkwam. Misschien horen we er wat onterechte ergernis in uit de mond van Hoekstra, zoals De Jonge iets een zekere nadruk verleende op een manier die niet kan. Nu ja, tot dusverre niet kon, maar wie weet zijn deze twee ex-lijsttrekkers van het CDA samen op weg, Zij aan zij, om nuanceringen aan te brengen in dat toch vrij absolute begrip. Daarmee leggen ze wel de bijl aan de wortel van de boom die te goeder trouw heet.

Is Chris van Dam meer jurist dan Hoekstra? Hij moet hier een oordeel kunnen vellen. CDA-voorzitter in spe? Hij wilde het niet uitsluiten gisteren bij Tijs van den Brink.

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Een zomerserie over ‘taalsmeedsels’, bewust gecreëerde woorden: blending, portmanteau, samentrekking (1)

Het is reces tot 8 september – nu ja, zo staat het op de parlementaire kalender. Daarom hier een thematische zomerserie, te beginnen bij Kevin en Larissa: zij hebben een boot gekocht en zoeken nu naar een passende naam. Ze wikken en wegen, ze passen en meten en na knip- en plakwerk besluiten ze tot Kevlar. Zou DuPont (de eigenaar van het merk dat een bepaalde aramidevezel onder deze naam produceert) daar bezwaar tegen kunnen maken? En als die boot nu eens lang geleden gekocht en zo gedoopt was? Toen Johnny en Yvonne in 1962 de eerste steen van het huis legden, kozen ze ook voor een samentrekking: Johvonne. Die aanpak is bij huizen en bij boten een wel zeer gangbare manier (althans geweest) om op een naam te komen. Bij kapsalons en snackbars trouwens niet minder, maar: ook daar is het vizier tegenwoordig meer op het buitenland gericht.
Wie een eeuw geleden een schip kocht, kon daar De Goede Verwachting op laten schilderen, of Spes Mea. Maar wie noemt z’n huis tegenwoordig nog Linquenda?

Deze zomer gaat het op deze plaats dus over dit soort bewuste taal (waar het hier incidenteel eerder over ging). We duwen het schip ergens in het water en zien wel waar het strandt. Eén ding is zeker, we zullen de onderkomens van het type Kevlar en Johvonne niet verketteren maar neutraal benaderen en verder goeddeels negeren. Aan de andere kant kan het de lezer niet verbazen dat hier bovengemiddeld voorbeelden aan de orde zullen komen die met de politiek te maken hebben, hetzij uit het binnen-, hetzij uit het buitenland dat zoveel op ons voor ligt.

In dat opzicht zijn neologismen in de sfeer van corona actuele voorbeelden. Covid-19 bijvoorbeeld illustreert dat niet alleen Kevin en Larissa of John en Yvonne in hun vrije tijd puzzelen op nieuwe taal maar ook medische wetenschappers. Coronavirus Disease 2019 bevat de elementen van die nieuwste pandemie, Co+vi+d en het jaartal waarin het uitbrak in Wuhan, nog net 2019. (Wuhan zélf is een samentrekking van drie bijeengelegen steden in China: “The name “Wuhan” came from the city’s historical origin from the conglomeration of Wuchang, Hankou and Hanyang, which are collectively known as the “Three Towns of Wuhan”.” Zó staat het vermeld in en.wikipedia.org)) En als covid eenmaal een woord is, ligt eind augustus 2020 de weg naar een verontwaardigd covidiots open als sommige mensen zich niets van maatregelen of tests blijken aan te trekken en zich in het vliegtuig van TUI misdragend begeven naar Cardiff. Covidiots als een soort optelsom of kleinste gemene veelvoud van Covid + idiots.

Toen we eenmaal gevaccineerd konden worden, was het de vraag of er positief gediscrimineerd mocht worden tussen mensen die wel ingeënt waren en anderen die dat weigerden of zo ver nog niet waren. In Oostenrijk ontstond toen het minder neutraal gevoelde woord Spritzenklasse, een taalsmeedsel, een bewust gemaakt woord van spritzen voor ‘inenten’ en Spitzenklasse met de betekenis ‘de hoogste afdeling, de top’. Net als bij Johvonne, begin van woord A (Johnny), staart van woord B (Yvonne).

Overigens. Als de verzonnen Kevin en Larissa in het begin nu eens als achternaam Smid en Leeflang zouden hebben, waren ze vast op het idee gekomen om hun boot Smile te noemen.

Kortom, over dat soort taal in dit blog deze zomer met samengesmede woorden op basis van minstens twee stuks. We varen nog even verder, vaar mee!

Aanvulling 17.07.2021: Op de website neerlandistiek.nl is deze column (met mijn stilzwijgende instemming) overgenomen. Daar reageerde iemand door naar de oorsprong van de naam Linquenda te wijzen, inclusief het betreffende gedicht van Horatius waarop het teruggaat.

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Een gevulde koek: gratis te bekomen in het ledenrestaurant

Het was een lange uitsmijtende dag gisteren aan het Binnenhof, de Dienst Verslaggeving en Redactie registreerde de sluiting van de 99ste vergadering van het lopende parlementaire jaar om precies 01.19 uur. Toen was het inmiddels dus de 9e juli 2021. De stenografen noteren op de minuut wanneer de beraadslagingen gesloten worden, het begintijdstip ronden zij af op een kwartier. Kan dat verschil in behandeling van begin en eind in relatie gebracht worden met de CAO van deze ambtelijke medewerkers en hun collega’s?
Om kwart voor 10 op de ochtend van de dag ervoor had Martin Bosma deze historische bijeenkomst geopend: “Ik open de vergadering van donderdag 8 julij 2021. Het is een dag vol weemoed en historie, want het Binnenhof was al vanaf de veertiende eeuw — we gaan lang terug, meneer Nijboer — het bestuurlijke centrum van eerst Holland en later Nederland, toen de Staten-Generaal hier neerstreken. Daar komt vandaag in ieder geval tijdelijk een einde aan. Tenminste, dat hopen we dan maar. Vanavond trekken wij de deur achter ons dicht en dan komt er een einde aan een hele lange periode vol met geschiedenis. We verhuizen dan naar de Bezuidenhoutseweg voor vijfenhalf jaar, zegt men. We zijn hier dus weer in 2027.”

Onder leiding van Bosma verliepen de debatten super zei zijn collega Ockje Tellegen later – voor de geschiedenis leggen we even vast dat de voorzitter daarbij gebruik maakte van een vorm van omkoping. Toen Bente Becker (VVD) haar bijdrage afrondde, kreeg ze de complimenten van Bosma: “Omdat u zich beperkt heeft in het aantal moties, mag u een gratis gevulde koek afhalen in het ledenrestaurant.”
Mevrouw Becker (VVD):
Dan ga ik het gerucht verspreiden dat het zo werkt vandaag.

De voorzitter:
Op kosten van mevrouw Bergkamp. U noemt gewoon haar naam.

Dat was vast de eerste maal dat er in het Nederlandse parlement gesproken werd over het om niet beschikbaar stellen van een gevulde koek. Maar wat is daar in het verleden over het voor niks ter beschikking stellen vaak gesproken! Opwinding veroorzaakten drugs, reiskosten of gratis parkeergelegenheid op dure grond waar vooral Willem Drees jr. (DS ‘70) zich aan kon storen. Of neem Hendrik Koekoek (Boerenpartij) die principieel geen thee meer kocht in een Binnenhof-restaurant wegens de schandalige prijs! Volgens de Handelingen van 24 juni 1976: “Toen ik hoorde dat wij bij ons restaurantje, achter, voor een kop thee f 2,75 moesten betalen, heb ik gezegd: Dan heb ik het niet meer nodig. Sindsdien heb ik voor mijzelf – wél voor bezoekers – daar nooit meer een kop thee genomen. Dat vond ik een prijs die dermate een afzetbeweging was, dat ik er niet meer aan wilde. In die tijd kostte een doosje met 20 theezakjes bij wijze van spreken f 1,06, terwijl het water helemaal gratis was. Dan is er dus geen nadere berekening nodig om te zeggen dat deze mensen hier – en dat berust allemaal onder het Presidium – meedoen aan ergerlijke, grote afzetterij.” Een afzetbeweging onder leiding van het Presidium, zei Koekoek. Militairen konden lang geleden in vredestijd – blijkens een bijdrage van Gortzak senior (CPN/GroenLinks) in 1951 – gratis een kop koffie krijgen op de Afsluitdijk en wie weet is er onder de parlementariërs ook wel een keer opwinding geweest over rokertjes (een woord waar minstens sigaretten mee bedoeld werden, al was het door de variant volksrokertjes).

Terug naar de gevulde koek voor rekening van Vera Bergkamp. Wat zei de dienstdoende voorzitter volgens het verslag? Bente Becker mocht een gratis gevulde koek afhalen in het ledenrestaurant. Het roept de vraag op, op welke plek in de woordgroep dat woordje gratis geplaatst moet worden. Kunnen we onder variërende omstandigheden recht doen gelden op gratis een mobiele telefoon of een gratis mobiele telefoon of op een gratis geslacht varken dan wel gratis een geslacht varken?

Van de website AH.nl

Typisch iets voor een zomermijmering is de kwestie of in zulke gevallen het varken gratis is of dat het zonder nadere kosten geslacht is. Gratis een gevulde koek wil er bij mij overigens beter in dan een gratis gevulde koek, maar dat kan een kwestie van smaak zijn.

Geplaatst in Uncategorized | 1 reactie