Hakken, voeten, poten in het zand, op de grond en in de klei (ii/iii)

Met beide voeten of met beide benen ergens op of in staan wekt vertrouwen, want het betreft mensen van wie als het ware beweerd wordt dat dezen in of door de praktijk geschoold zijn. Is het rond het jaar 2000 dat er talig een duidelijke stap in de ontwikkeling ervan gezet wordt? Premier Kok zegt in 2001 volgens de Handelingen (sprekend over noodvaccinaties): “Door de uitbreiding van het gebied en de groeiende complexiteit staat men met beide benen midden in de modder in pogingen om de zaak enigszins onder controle te krijgen.” De modder is in vergelijking met grond een minder neutrale aanduiding voor de praktijk nu inclusief de onaangename, ja smerige aspecten daarvan. Die praktijk staat niet zelden ver af van Den Haag, lees de taal van de Tweede Kamer zelf. In 2005 vraagt Nebahat Albayrak van de PvdA aan Laetitia Griffith van de VVD: “Of beweert mevrouw Griffith vanuit Den Haag dat zij het beter weet dan de mensen die met hun voeten in de modder staan?” Den Haag, ver van de praktijk.
Vergelijk het woordenspel van Ineke van Gent (GroenLinks) in dezelfde periode (2003) waaruit duidelijk wordt dat nuchtere beschouwing samen moet kunnen gaan met actieve betrokkenheid: “Ik roep hem dan ook op, niet alleen met beide benen op de grond maar ook met de poten in de modder te gaan staan.”

Modder is allicht een sterker, negatiever begrip dan grond, dat geldt zeker ook voor klei. Mirjam Sterk (CDA) zegt in 2004: “Het was en is belangrijk dat wij imams hebben in Nederland die zijn opgegroeid in de Nederlandse samenleving en met beide benen in de Nederlandse klei staan.” Haar fractieleider Maxime Verhagen zei in dat jaar iets vergelijkbaars: “Deze door het CDA al jaren bepleite imamopleiding moet nu echt van de grond komen om imams te krijgen die met beide benen in de Hollandse klei staan en die een echte gesprekspartner kunnen zijn voor jongeren.” Vertrouwenwekkend, Nederlandse respectievelijk Hollandse klei.

Modder en klei drukten sterker uit wat grond kennelijk onvoldoende bezat Net zo werden voeten en benen gaandeweg minder neutraal vervangen door poten. Naast Ineke van Gent was aanvankelijk vooral Boris van der Ham (D66) gebruiker van dat “poten in de modder”. Dat had niet zelden betrekking hebben op agenten. Dat is ook in 2008 het geval wanneer wederom Ineke van Gent verwante uitdrukkingen bij elkaar brengt in haar bijdrage aan het debat: “Het wordt tijd dat de hakken uit het zand gaan en dat wij met de poten in de modder de schep in de grond zetten in de aandachtswijken (…)”.

De hakken zijn als lichaamsdeel verwant met de voeten, de poten en de benen, de combinatie met iets op de bodem (zand, grond, klei) maakt dat hier door mevrouw Van Gent begrijpelijk iets bij elkaar gebracht is, zelfs als de latere burgemeester van Schiermonnikoog in de Tweede Kamer misschien nog niet eens aan wadlopen gedácht heeft. De hakken ergens in zetten betekent ‘politiek tegenstand bieden, dwarsliggen’. Het meest gebruikelijk is de hakken in het zand steken, maar ook hakken in de klei (zoals in de jaren ‘90 door Jan Franssen VVD en door zijn partijgenoot Benk Korthals Altes) kwam een poos voor.
Hakken in het zand zetten of steken of duwen is Nederlands met een specifieke betekenis en daar is de laatste jaren weinig aan veranderd. Hoe staat het tegenwoordig met die voeten, benen of poten? (Slot volgt.)

Over Siemon

Siemon Reker (1950, Uithuizen) was hoogleraar Groninger taal en cultuur aan de Rijksuniversiteit Groningen tot aan zijn emeritaat in 2016. Eerder was hij onder meer streektaalfunctionaris van de Provincie Groningen en actief in de journalistiek (Nieuwsblad van het Noorden, Radio Noord). Publicaties staan onder het kopje C.V.
Dit bericht is geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink.

Eén reactie op Hakken, voeten, poten in het zand, op de grond en in de klei (ii/iii)

  1. nanda lieftink schreef:

    Geweldige beschouwing over de klei, modder, poten en benen en vooral hoe de politiek hier variaties op een thema in aanbrengt. Dank hiervoor.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.