De reactie die gewoon niet goed was (i)

De minister-president opende zijn wekelijkse persconferentie op 10 maart 2023 met een excuus: “Goedemiddag. Ik heb hier twee weken geleden, dat was de dag dat het Groningen enquêterapport verscheen, een eerste reactie gegeven en de toon van die reactie was gewoon niet goed.” Het Groningen enquêterapport, premier Rutte onderhoudt een warme relatie met het Engels ook als hij Nederlands lijkt te spreken – maar daar gaat het nu even niet om.
Nu Rutte weer over Groningen begon mag ik vast wel bekennen dat die openingszin me bij nader inzien aan een tekst deed denken die ik over het Gronings schreef in de Biografie van het Gronings (2016, het is allang uitverkocht). Tekst nummer 687 op bladzijde 902 gaat over modale bijwoorden, iets waar het in dit blog terloops ook enkele malen over ging. Dat zijn of waren in het Gronings woordjes als raain, kloar, loeter, schier, schoon die een persoonlijke tint aan een uiting verstrekken en deze onderstrepen. De letterlijke betekenis van al die bijwoorden is net als bijvoorbeeld kant, glad en zuver ‘schoon, gereinigd, zonder enige opsmuk’ kortom: ik maak het niet mooier dan het is maar zeg waar het op staat.
Dat drukte Mark Rutte op 10 maart van dit jaar uit met GEWOON. Wie een paar dagen eens iets anders wil doen, verzamel de teksten van alle vrijdagse persconferenties van de MP en zoek naar gewoon. Het woordje komt in die rol van modaal bijwoord honderden malen voor. Zoals in dat excuus bedient Rutte zich er niet zelden van om een ontkenning te versterken:

  • omdat ik gewoon niet iets wil beloven nu…
  • het werkt gewoon niet
  • dat is gewoon niet waar

Gewoon is ook goed bruikbaar als onderstreper in ander verband, ook door een minister-president:

  • daar heeft ze gewoon gelijk in
  • dat is gewoon heel fijn
  • staan we er gewoon heel goed voor

Dat gewoon komt zo ongelofelijk vaak voor, dat we er van alles over kunnen beweren maar in de kern komt het hierop neer: je hoort er aan voorbij, het is een lege huls geworden. Maar dat is niet het voorrecht van het Nederlands van de premier, de journalisten gebruiken het in hun vraagstelling naar verhouding misschien nog wel vaker, zoals (zonder nadere bronvermelding maar van dezelfde persconferenties):

  • waarom kunt u dat niet gewoon zeggen
  • En wat betekent dat dan? Gewoon aanspreken op gedrag?
  • Wil de EU vragen aan Tunesië om gewoon mensen tegen te houden in ruil voor geld?

Via de journalistiek belanden we als vanzelfsprekend voor een vervolg in de Tweede Kamer: volgende aflevering.

P.S. Gewoon is een geliefd element in naamgeving. Neem zomaar iets uit Google afbeeldingen:

Over Siemon

Siemon Reker (1950, Uithuizen) was hoogleraar Groninger taal en cultuur aan de Rijksuniversiteit Groningen tot aan zijn emeritaat in 2016. Eerder was hij onder meer streektaalfunctionaris van de Provincie Groningen en actief in de journalistiek (Nieuwsblad van het Noorden, Radio Noord). Publicaties staan onder het kopje C.V.
Dit bericht is geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.