Van hier tot Tokio – Facetten (vii)

Credits Natasja Ybema

Was Tokio vanouds een zeer, maar dan ook zeer bekende hoofdstad voor Nederlanders, voor het in hetzelfde verband ook voorkomende Timboektoe geldt dat niet. Maar deze regionale hoofdstad (het kleine broertje van Tokio) centraal in Mali – ergens in het midden gelegen tussen Mauretanië, Algerije, Niger en Burkina Fasso – bezit voor Nederlandstalige oren wel een bijzondere, hoorbaar vreemde naam. Dat kan het succes verklaren waarmee naar deze plaats verwezen wordt in combinatie met “van hier tot” in plaats van naar Tokio. Ook Timboektoe allitereert plezierig en werkt wie weet wel even overtuigend door die voor het gevoel vage ligging. Bovendien is Timboektoe als het ware ver (zij het niet maximaal) naar het Zuiden gelegen, maar vooral dáar ergens centraal in die grote Afrikaanse zandwoestijn.


De Deli courant schreef dus in de jaren ’20 over Gloria Swanson, voor Timboektoe kunnen we met dank aan het Algemeen Handelsblad van 20.11.1933 verwijzen naar een vergelijkbare tekst over haar latere collega met een zo verwant ogende familienaam Dorothy Swansee (maar was zij feit of fictie?): “haar naam was op aller lippen, zij was weer de favorite van den dag! (….) Zij werd door ontelbare reporters geïnterviewd, haar portret prijkte in alle boekwinkels der wereld van Nieuweschans tot Timboektoe, van Laboehan Bilik tot Reikjavik.” Kortom deze ster was de favorite, van Noord tot Zuid en van Oost (het op Reikjavik rijmende Laboehan Bilik ligt op Sumatra, tegenover Kuala Lumpur) tot het betrekkelijk noordwestelijke IJsland en tussen al dat buitenissige duikt Nieuweschans ineens op. Ook Timboektoe komt dus vrij vroeg in Nederlandse kranten als globaal piketpaaltje voor, zij het in combinatie met een andere plaatsnaam en ook een aantal jaren na Tokio.

Algemeen Handelsblad 20.11.1933 via delpher.nl

Vergelijk de Nieuwe Apeldoornsche Courant van 12.04.1939: “Van Gayda kan men ongetwijfeld zeggen, dat hij op het oogenblik de in het buitenland meest geciteerde Italiaansche journalist is. Van Lugano tot Buenos-Aires, van Londen tot Timboektoe vindt men nauwelijks een krant, die niet minstens een- tot tweemaal de woorden van Gayda citeert.”
Of neem Het Vrije Volk van 15.11.1952: “Het oude Duitsland had over de zestig millioen inwoners, Frankrijk had er maar 40 millioen en geen geboorteoverschot.’ Maar het Franse Rijk van Atrecht tot Timboektoe had er 70 millioen; vandaar de onaantastbare eenheid van dit Franse Rijk.”
In het feuilleton “De blauwe gomboom” in regionale dagbladen waaronder het Nieuwsblad van het Noorden van 14.07.1955 doet Timboektoe op dezelfde manier dienst: “En toen realiseerde ze zich duidelijk de betekenis van het chequeboekje in haar tasje: ze kon, als ze daar zin in kreeg, naar Queen Street terug wandelen en een van de vele reisbureaus binnenstappen om passage te boeken naar welke plaats ter wereld dan ook, van Teheran tot Timboektoe.” Via Teheran en Timboektoe duikt opnieuw een alliteratie op, het belang van de klank in deze taalsector onderstrepend. Deze twee steden waren ook eerder aan elkaar verbonden in een wijze van zeggen waarbij een zeer grote afstand uitgedrukt werd, maar succesvol werd het toen nog niet (bijvoorbeeld in het midden van de jaren ’30). Uit een zee van andere, latere voorbeelden nog een enkele, vergelijkbare illustratie:

Het Binnenhof (26.09.1959): “Gesprekken over het weer in de lek-dichte vertrekken van het Foreign Office en Britse ambassades van Thailand tot Timboektoe, van Reykjavik tot Rio de Janeiro, hebben immers door de eeuwen heen bijgedragen tot de bloei, de groei, de grootheid en de kracht van Imperium Brittanniae.” Britse ambassades van Thailand tot Timboektoe, van Reykjavik tot Rio de Janeiro! Stafrijmend eenmaal een land, drie keer een stad.
• Of neem een strip in het Twentsch Dagblad Tubantia (01.12.1964): “Vraag het van hier tot Timboektoe, en van IJsland tot Vuurland, ze zullen je overal hetzelfde vertellen, nooit werden de zeven zeeën bevaren door een dapperder matroos dan Brammetje Fok.” Van hier tot Timboektoe, en van IJsland tot Vuurland. Tot Timboektoe heeft net zo rijm aan de voorzijde als zich dat bevindt in het eerdere citaat “van Thailand tot Timboektoe” en ook nog eens tussen Reykjavik en Rio de Janeiro. Dat is allemaal evenmin toevallig als die tenen van Carmiggelt van hier tot Tokio. Wordt vervolgd.

Over Siemon

Siemon Reker (1950, Uithuizen) was hoogleraar Groninger taal en cultuur aan de Rijksuniversiteit Groningen tot aan zijn emeritaat in 2016. Eerder was hij onder meer streektaalfunctionaris van de Provincie Groningen en actief in de journalistiek (Nieuwsblad van het Noorden, Radio Noord). Publicaties staan onder het kopje C.V.
Dit bericht is geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.