Kort met wintersport: woorden van het jaar in Oostenrijk (2018)

Maar Kurz – verantwoordelijk voor Vollholler of niet – won met glans de verkiezingen en het duurde niet lang, of zijn voornaamste opponent Christian Kern koos voor een verdere loopbaan buiten de politiek.
Net als in de voorgaande jaren werd in 2018 een politiek getint begrip gekozen tot Oostenrijks woord van het jaar: Schweigekanzler. Dat was vroeger al eens een typering geweest van Wolfgang Schüssel (de laatste ÖVP-kanselier en vroege promotor van Kurz), nu dus ook van de nieuwe, zeer jonge kanselier. Het drukte uit, dat deze zich nooit helder uitliet over hoofdthema’s van het kabinetsbeleid. Toen Kurz na een bijzondere – ook bijzonder korte – carrière eind 2021 afscheid nam van de politiek, sprak hij in een lange slotspeech (17’) dank uit aan jan en alleman en zei vele vele malen, hoe hij tien jaar lang de publieke zaak gediend had. En, een verrassende uitspraak afgezet tegen het beeld dat hij had opgeroepen, Kurz beweerde dat hij nooit een geheim van zijn politieke overtuigingen had gemaakt. Hij sprak van “klare Posititionen” en van grote waardering voor de discussies over de belangrijke thema’s.

Voor het Woord van het Jaar is dus van belang, vast te stellen dat dit in Oostenrijk niet per se een nieuw woord hoeft te zijn; het kan dus zelfs al een eerder Wort des Jahres betreffen.

Kurz’ afscheidsrede eind 2021 (via Youtube)
Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Kort met wintersport: woorden van het jaar in Oostenrijk (2017)

Tegen de achtergrond van de presidentsverkiezingen in Oostenrijk speelde in het kabinet binnen de grote coalitie van SPÖ en ÖVP (zeg maar PvdA en CDA) een langdurig probleem. Het bleek steeds moeilijker om tot besluiten te komen. Daarover was niet alleen de SPÖ onder leiding van de kort tevoren ingewisselde kanselier Christian Kern verbolgen, ook de vice-kanselier, Reinhold Mitterlehner. Die voelde zich waarachtig vanuit zijn eigen ÖVP tegengewerkt door minister Wolfgang Sobotka en rising star Sebastian Kurz, minister van Buitenlandse Zaken. In 2017 kwam het tot vervroegde verkiezingen toen Kurz Mitterlehner eenmaal als ÖVP-leider had weggewerkt. Wort des Jahres werd toen Vollholler. Dat had Kern in een vertrouwelijk achtergrondgesprek met journalisten over Sebastian Kurz gezegd wegens diens populistische opmerkingen. Het betekent niet ‘volhouder’ zoals het misschien voor ons lijkt, maar ‘complete gek’. Kern en Kurz waren én werden geen vrienden. Kurz had gedurende de verkiezingscampagne duidelijk gemaakt dat hij zeker niet met de SPÖ zou gaan regeren. Die partij zat hem dwars op zijn weg naar de macht, het bezetten van het Bundeskanzleramt in Wenen.

Op zondag zijn diverse (populaire) kranten in Oostenrijk te koop uit plastic zakken die op zaterdag vastgemaakt zijn aan lantaarnpalen: zelf afrekenen via een busje (SR)

Pas in de loop van 2021 zou duidelijk worden, hoezeer Kurz en de ÖVP in de verkiezingsstrijd van 2017 en 2019 tegen betaling geholpen zijn door bepaalde media, zoals het blad ÖSTERREICH. Dat is (net als enkele andere) op zondag te koop uit een plastic zak met geldbusje, in de loop van de late zaterdag op veel plaatsen alvast aan lantaarnpalen gehangen. Kurz zegt eind 2021 bij zijn afscheid dat hij altijd trots zal blijven op deze twee verkiezingszeges.

P.S. P.S. Omdat ik eerst Volholler schreef en dat na plaatsing corrigeerde tot Vollholler, zocht ik in de Süddeutsche Zeitung naar een preciezere omschrijving. Het woord betekent ‘complete onzin’ en was bedoeld als kritiek op populistische uitlatingen van Sebastian Kurz over de sluiting van de vluchtroute via de Middellandse Zee. (SZ 07.12.2017)

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Kort met wintersport: woorden van het jaar in Oostenrijk (2016)

Toen ik in Wenen aankwam, op de laatste dag van mei 2016, leek het Alexander Van der Bellen de verkiezingen voor het presidentschap gewonnen te hebben. Enkele weken later was het anders: de tweede ronde moest over, er waren fouten gemaakt.

Daar ontstonden opnieuw weer problemen over. Uiteindelijk werd Van der Bellen wel gekozen, maar verwonderlijk was niet dat het Oostenrijkse woord van het jaar 2016 Bundespräsidentenstichwahlwiederholungsverschiebung werd. Lang, vooral om over de politiek te klagen, veronderstel ik. Pesterig eigenlijk.

Public screen, Wenen zomer 2016: WK-voetbal en Oostenrijk doet nog mee (SR)

Bondspresidentenherstemmingherhalingsverschuiving.

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Kort met wintersport: woorden van het jaar in Oostenrijk (2015)

Even persoonlijk? Toen ik in 2016 met pensioen ging, koos ik voor een afkickperiode van drie maanden in Wenen. Wat ik toen niet wist, was dat m’n verblijfplaats luttele meters verwijderd was van een instituut van de ÖVP waar belangrijke besprekingen plaatsvonden. De ÖVP is de partij die sinds de verkiezingen van 2017 in Oostenrijk de dienst uit maakt. De ÖVP is laten we zeggen het CDA. Toen ik in het Vluchtelingenjaar 2015 een voorkijkje nam, werd in Oostenrijk als woord van het jaar Willkommenskultur gekozen. Dat was evenmin als in het Duitsland van Angela Merkel (Wir schaffen das) een algemeen gedeelde mening. Maar er waren openlijk zichtbare statements zoals in Josefstadt, de wijk met het beroemde theater. In dat deel van de stad woonde ook de toenmalige president Heinz Fischer.

Wenen, december 2015 (SR)

Zou zo’n affiche in 2015 ook in Kitzbühel hebben kunnen hangen? In Tirol? Met het stellen van de vraag is het antwoord gegeven.

Wenen is het meest linkse Bundesland in Oostenrijk. De/het spandoek hierboven is duidelijk een statement tegen met name de zeer rechtse FPÖ en de toenemend naar die kant opschuivende ÖVP tijdens de opkomst van Sebastian Kurz. De FPÖ zal niet veel later klagen dat Kurz hen (= hun ideeën) tegen de borst drukt. Morgen verder.

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Aangenaam kennis met u te maken: de presentatie van Rutte IV bij de NOS

Nieuwe namen, nieuwe stemmen!

Het kabinet is groot maar de problemen zijn er dan ook naar. De Mark Rutte die de trap van boven schoon wilde vegen, minder ministers, maar ook minder ambtenaren en minder overheidsgebouwen, dat is een andere Mark Rutte dan die van 2022. Rutte op een vroege persconferentie (27 mei 2011) belooft als premier letterlijk: “40% minder kantoorruimte in Den Haag en dat zal allemaal de komende jaren, opbouwend naar 2016, vorm krijgen”. Is er al eens nagegaan wat er van die belofte is gerealiseerd?

De problemen zijn groot, maar vooral samen gaat de ploeg-Rutte aan de slag, dat vooral aan de slag. We weten ook na gisteravond weer, hoe bewindslieden naar verbinding zullen zoeken en bruggen gaan slaan. Tegelijkertijd zullen ze wel het eerlijke verhaal vertellen! (Bis!) Want (citaat De Jonge, Volkshuisvesting, nu ook als minister voor – als altijd wippend op de tenen) d’r moet ongelooflijk veel gebeuren op dat kleine stukje aarde. Mark Harbers (Infrastructuur) signaleert grote opgaven, maar – als ik hem kort mag samenvatten – “de ambitie die ik heb is het waarborgen van al die problemen”. Alle wijzen van vervoer somt de minister van Verkeer op, hij vergeet de klimaatneutraalste varianten wandelen en fietsen.

Rob Jetten is de tweede van de twee ministers die over het klimaat gaan en de vroegere kampioen op dat terrein is nu bescheiden: hij wil een stukje meehelpen, spreekt van een duwtje in de rug, een steentje bijdragen.
Justitie-minister Yeşilgöz herhaalt wat we aan haar de dagen tevoren ook geregeld konden horen, ze spreekt van Veiligheid, niet van Justitie. Ernst Kuipers wil corona accommoderen, Wopke Hoekstra zegt dat we een rol op ons moeten pakken (en we krijgen zo een snelle samenvoeging van uitdrukkingen die neerkomen op een taak op ons nemen). Hanke Bruins Slot doet iets dergelijks als zij bedreigingen aan politici “de wortel aan de bijl van de democratie” noemt. We moeten ons gedragen naar anderen toe!
Mengen van taal, Mark Rutte en Hugo de Jonge kunnen beiden heel goed pleonastisch formuleren – ze staan desondanks beiden voor de klas of hebben dat gedaan. De premier spreekt van nieuwe innovatie*), De Jonge wil zich erin gooien met heel veel hart en ziel. Alsof innovatie en hart en ziel al niet veelbelovend genoeg is.

Met heel veel hart en ziel: Hugo de Jonge

Dennis Wiersma (PO en VO) heeft een [r] waar we nog veel van kunnen genieten (vroeger zou hij op die grond niet tot de kweekschool zijn toegelaten), Vivianne Heijnen (I & W) is net een zusje van Camiel Eurlings en ze klinkt tevreden. Dat geldt voor een aantal miljarden die toch maar mooi gereserveerd zijn voor een Lelylijn áls het Noorden de rest bijlegt, maar ook dat ze als enige Limburgse in het kabinet zit. Eentje, maar er zijn ook provincies die hebben er geentje zoals ze glunder zegt. Met Christophe van der Maat is er hoorbaar een Brabantse katholiek op Defensie in Rutte-IV: Halleloeja!

P.S. Over de accentuering van omikronvaccinatie door Liesje Schreinemacher schreef ik gisteren een kleine aanvulling elders.

*) De Nederlandse premier zegt ook graag naar beste eer en geweten, wat een optelsom zal zijn van iets als naar beste weten en naar eer en geweten. Hier een langere tekst daarover.

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

De geachte afgevaardigde: eerst uit een district, later van een partij (iv)

De aanduidingen in de richting van de Kamerleden varieerden dus in de loop van de tijd. Iedereen die minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) wel eens een langer debat heeft horen doen, die kan opgevallen zijn dat deze bewindsman soms het woord Lid gebruikte. Voorbeeld: “Het lid Van den Berge suggereerde dat we die regelgeving al hebben, maar die hebben we nog niet.” Iedere geslachtsaanduiding ontbreekt bij het woord lid en dat is logisch, want lid is een neutrale aanduiding, een draad-woord in de Handelingen. Draad?

Dat gezegd hebbend (2018), p. 11

De draad kan in de loop der jaren veranderen, het zijn in feite vooral formele opmerkingen die door de voorzitter (zouden kunnen) zijn gemaakt. In 2021 kwamen er dit soort voorbeelden met lid voor in de ongecorrigeerde Handelingen:
Het lid Arib legt ten overstaan van de vergadering de bij wet voorgeschreven verklaring en belofte af.
• Deze motie is voorgesteld door het lid Wilders.
• Vragen van het lid Van Kent aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over de TONK-steun.
• De heer Omtzigt (Lid Omtzigt): (…) [als spreker-aanduiding, vergelijk de andere positie van de eenmanscollega Fractie-Den Haan, S.R.)]
• Voorzitter: Op verzoek van de fractie van de ChristenUnie benoem ik in de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport het lid Segers tot plaatsvervangend lid in plaats van het lid Ceder.

De aanduidingen afgevaardigde en geachte afgevaardigde zijn dus in de loop der jaren in frequentie afgenomen en qua vorm soms gewijzigd. (Van 1950-1999 komen die woorden enkele honderden malen per miljoen woorden in de Handelingen voor, tegenwoordig minder dan 10.) Een paar steekproefjes, voorzien van de aantekening dat nader en preciezer onderzoek n.m.m. wenselijk is:
1915 de geachte afgevaardigde wordt vooral door kabinetsleden en de voorzitter gezegd, minder, maar ook vrij geregeld door Kamerleden. Een alleszins gewone aanduiding is volgens de verslagen: de (geachte) afgevaardigde al dan niet met de toevoeging uit + district.
1925 de geachte afgevaardigde wordt nu niet meer van diens kiesdistrict voorzien, de meerderheid van deze manier van zeggen komt voor rekening van het kabinet. De gebruikelijke aanduiding is nu: de geachte afgevaardigde + geslachtsaanduiding c.a. (c.a.: bij vrouwelijke leden de huwelijkse staat dus of mevrouw of mejuffrouw)
1955 de geachte afgevaardigde wordt toenemend ook gezegd door Kamerleden
1985 de geachte afgevaardigde is nu in overgrote meerderheid te zien in bijdragen van het kabinet. Vanaf het midden van de jaren ‘70 meer en meer zonder geslachtsaanduiding c.a. In de laatste jaren is de aanduiding de heer of mevrouwde geachte afgevaardigde geheel afwezig in de Handelingen. De laatste die “de geachte afgevaardigde mevrouw” genoemd werd, was in 2013 Madeleine van Toorenburg (CDA). Minister Plasterk en zij waren het bepaald niet eens over een motie (over Snowden) en het ministeriële advies was daarom ‘ontraden’. Van Toorenburg was, excuus: léék nijdig, vond dat het kabinet “de kop in het zand stak”. De minister afsluitend: “Ik voel mij niet geroepen om hierop te reageren. Ik laat dit graag aan de geachte afgevaardigde mevrouw Van Toorenburg.”
Zó geacht was de geachte afgevaardigde waarschijnlijk niet als het kon lijken.

Momenteel. De (geachte) afgevaardigde van + politieke partij is incidenteel wel eerder vindbaar, maar breekt rond het midden van de jaren ‘90 echt door. Het gaat tegenwoordig om “de geachte afgevaardigde Van Haga” en “de geachte afgevaardigde Van der Plas” en de net zo aangeduide vertegenwoordigers “van de VVD”, “van Volt” e.d. De politieke afzender kwam, het geslacht verdween maar de betekenis tendeert naar ‘u kunt me wat’.

Bezuidenhoutseweg 67 (SR)

Vanaf morgen een weekje met wintersport, het kan nog net voordat het nieuwe kabinet en de Kamer elkaar ontmoeten.

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

De geachte afgevaardigde: eerst uit een district, later van een partij (iii)

Er is inmiddels nóg een verschuiving ontstaan: de geachte afgevaardigde wordt niet zelden aangeduid als de geachte afgevaardigde van X waarbij X de fractie aangeeft (en dus niet meer uit het district X). Heeft soms de partij iemand tot volksvertegenwoordiger gekozen en niet een voldoende grote verzameling kiezers? Een zeldzame variant daarop is “de geachte afgevaardigde Pieter Omtzigt” of “de geachte afgevaardigde Eickhout”. In de twee gevallen van Omtzigt (Omtzigt) en Eickhout (GroenLinks Europees Parlement) ontbreekt iets wat vroeger zonder uitzondering vóór een te noemen familienaam aangevuld werd, de geachte afgevaardigde + het geslacht van het lid in kwestie. Dat betrof uiteraard in verreweg de meeste gevallen de heer, maar toen mejuffrouw nog gebruikt werd ging het bijv. ook over de geachte afgevaardigde mejuffrouw Van Leeuwen of Klompé. Net zo natuurlijk kwam toenemend mevrouw voor zoals in de geachte afgevaardigde mevrouw Veder-Smit en Smit-Kroes.

Dat gezegd hebbend (2018), p. 194

Nu de heer in combinatie met de geachte afgevaardigde niet meer voorkomt, hoeven we niet bang meer te zijn dat bijvoorbeeld premier Rutte het minder positief zou hebben over de geachte afgevaardigde meneer X. Meneer of mevrouw in bijzonder Binnenhofs gebruik: zie hier.

Dat gezegd hebbend (2018), p. 195

In het algemeen waren het vooral bewindslieden die de Kamerleden met dat gagv (een Binnenhofse steno-afkorting voor geachte afgevaardigde, een agva is verkorting voor afgevaardigde zonder meer) aanspraken. Blader door Handelingen van vroeger en kijk, hoe ministers als Beel, Cals of Lubbers zich tot de luisteraars richtten. In de tijd dat Hans Alders (VROM) minister was (1989-1994) gebruikte hij in die hoedanigheid zeer geregeld en nog heel naturel overkomend de geachte afgevaardigde(n), een kwarteeuw later is het vanuit vak-K even ongebruikelijk als uit de mond van Kamerleden. Tegenwoordig scoort de combinatie geachte + afgevaardigde(n) een handvol malen per parlementair jaar. Alders had een voorgeschiedenis als Kamerlid waarop hij als minister in de vergaderzaal terug kon grijpen, de afgekeken kunst van het spreken vanuit vak-K. Benieuwd, welke bewindsman zich er straks in Rutte-IV van gaat bedienen; er zijn betrekkelijk weinig Kamerdoorstromers onder de nieuwe kabinetsleden en dat gagv is sowieso feitelijk verleden tijd. Nog een kleine aanvulling in de laatste aflevering van dit reeksje.

Bezuidenhoutseweg 67 – achterzijde (SR)
Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen