Van hier tot Tokio – Facetten (xii)

Credits Natasja Ybema

Laten we een aantal voorbeelden zoeken uit een reeks van landen, ver weg alsof het om Tokio gaat. Daarna keren we langzamerhand terug naar Nederland vanwaaruit over een tijdje het slotakkoord van deze serie zal klinken.

• Afrika – Jeugdig idealisme dat reikt van hier tot Afrika. De 10-jarige Lotte Beernaert wou al langer een actie op touw zetten voor het goede doel en nu is het zover. Ze maakt op bestelling sleutelhangers ten voordele van de kinderen van twee schooltjes in Gambia.

• Chili – The Usual Suspects, door recensenten van hier tot en met Chili steevast beloond met vier sterren.

• China – Muziek is toch een taal die overal gesproken wordt, van hier tot aan China.

• India – De vele anekdotes over de legendarische Indiase zangeres Kishori Amonkar (1932) schetsen haar zonder uitzondering als een prima donna met een ego van hier tot India.

Via Youtube

• Indonesië – (…) een webshop die gespecialiseerd is in kussentjes voor koptelefoons, van hier tot in Indonesië.

• Iran – John Hendriks voorziet voetbalstadions van gras, van hier tot Iran.

• Marokko – Anky heeft een reputatie van hier tot Marokko (aldus echtgenoot Sjef over Anky van Grunsven).

• Mongolië – Zonder sport waren ze niets geweest, nu hebben ze een ego van hier tot Mongolië.

• Namibië – Op die 14de juni degradeerden de zaterdagvoetballers uit de derde klasse. En meteen trok de club de stekker uit het eerste elftal. De reden: te weinig spelers. ,,We hebben van hier tot Namibië reclame gemaakt voor onze club”, constateerde voorzitter Aart Schalk toen. ,,Maar het is niet gelukt.”

• Nieuw Zeeland – (…) de gebrekkige berichtgeving van hier tot in Nieuw-Zeeland.

• Suriname – Bryan S. heeft naar eigen zeggen een strafblad ‘van hier tot Suriname‘.

• Thailand – De rode loper voor Lagrou werd voldoende uitgerold, van hier tot in Thailand.

• Vuurland – Een van de kenmerken van een goede film is dat hij de grenzen opheft en van hier tot aan Vuurland begrepen en gevoeld wordt.

• Zuid-Korea – Als mensen met plezier in hoogbouw kunnen leven, van hier tot Zuid-Korea, waarom varkens dan niet?

• Zimbabwe – Kijk, de Tour is hartstikke mooi als je mee mag, maar het is drie weken afzien van hier tot aan Zimbabwe.

Eigenlijk vallen deze voorbeelden van “van hier tot X” uiteen in twee groepen. Allereerst is daar het type met de betekenis ‘héél ver weg’ of iets anders dat er van is afgeleid en dan betreft het iets anders in heel erge mate. Maar het verband is lang niet altijd begrijpelijk. Als over de zwaarte van de Tour de France gezegd wordt dat het drie weken afzien is van hier tot aan Zimbabwe, dan lijkt er evenmin een relatie tussen het fietsen en het genoemde land als bij het hebben van een ego van hier tot Mongolië. Of als er in filmverband gegrepen wordt naar Vuurland, dan is de inhoud daarvan waarschijnlijk simpeltjes ‘extreem ver weg’. Maar in het voorbeeld van de zangeres Kishori Amonkar is er niet toevallig naar het verre India gegrepen, want zij is afkomstig uit Mumbai. Het verband met Suriname en Thailand in twee voorbeelden van criminele berichtgeving is evenmin toevallig gelegd, beide kwesties hadden daar alles mee te maken. Wordt vervolgd

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Van hier tot Tokio – Facetten (xi)

Credits Natasja Ybema

Frederik-Jan (de dubbele voornaam is geen toeval) Van Hier tot Gunder was een door Roemer of andere SP’ers gefingeerde naam voor iemand van adel, verondersteld rijke huizenbezitter bovendien. Onder de werkelijke, niet-verzonnen adellijke familienamen in Nederland vinden we in de sfeer van X tot Y Van Hemert tot Dingshof, Van Heerdt tot Eversberg, Van Nispen tot Sevenaer, Van Bönninghausen tot Herinkhave, Van Oldeneel tot Oldenzeel en vooruit ook maar Van Harinxma thoe Slooten. Heel apart, in dat opsomminkje hoort de familie Van Voorst tot Voorst, zeker als we de waarschijnlijk zeer beperkte geografische aanduiding in deze titel bezien ten opzichte van andere adellijke familienamen. Vanuit het perspectief van hier tot Tokio is dat zelfs in extreme mate het geval…

Bewust komisch moet het zijn als Thomas Acda in Het Parool schrijft: “Het dekbed lijkt wel honderd kilo te wegen. Of heeft mejuffrouw de jonkvrouw Van-Hier-Tot-Eichen-Schlaapkamer mij weer eens voor matras aangezien?” Kijk en luister naar de pseudo-adellijke naam met Duitse Wurzeln gebezigd: niet alleen in Eichen ‘eiken’ klinkt het Duits door, we horen het ook in schlaapkamer.

Een beetje humoristisch improviseren van een dubbele familienaam naar een adellijke gebeurde in een krantentekst waarin er sprake was van “Yolanthe Sneijder-Cabau van Hier tot Istanbul verlangt een kind.” Van Hier tot Istanbul? Haar man voetbalde op dat moment in Turkije, Yolanthe staat onder meer bekend onder de dubbele, zij het voorzover ik weet niet-adellijke familienaam Cabau van Kasbergen.

Terug naar de geografische varianten in het patroon Van hier tot Tokio of Timboektoe.

In het Midden-Oosten voegden zich daar met een zekere regelmaat plaatsen bij als Jeruzalem (“De leden hebben een strafblad van hier tot Jeruzalem”, bijvoorbeeld in verband met drugshandel) en Jericho (“Omtzigt beschikt over een dossierkennis van hier tot Jericho en checkt alles wat los en vast zit”).

Islamabad is een voorbeeld van een specifiek voor een bepaalde vergelijking gekozen plaatsnaam wanneer Geert Wilders (PVV) vergeleken wordt met iemand uit de wereld van laat ik het nu maar aanduiden als het Mohammedanisme: “Een verschil van hier tot Islamabad.”

Dit citaat uit De Telegraaf (en ook “ons aller Boef, kattenkiller en drugshandelaar met een strafblad van hier tot Mekka”) toont enerzijds hoezeer een strafblad en andere lange lijst-achtige woorden graag gecombineerd worden met van hier tot X, in dit laatste geval wellicht extra (en discriminerend?) omdat de herkomst van betrokkene naar de Arabische wereld leidt. Vergelijkbaar en toch anders is het Reformatorisch Dagblad wanneer het schrijft over een vluchtelingenprobleem (in Syrië ) van hier tot aan Aleppo, een bekende en grote stad in het noord-westen van Syrië.

Via Kaïro (“een smile van hier tot Kaïro”) komen we uit bij Afrika. Afgezien van Timboektoe wordt voor dit werelddeel voor een plaatsnaam in een uitdrukking graag ver zuidelijk en aan de rand gewinkeld, zoals in Johannesburg en Bloemfontein. Een tennisser kan beschreven worden als “een Zuid-Afrikaans bluffertje met een ringbaardje en een ego van hier tot aan Johannesburg”. Vergelijk de beschrijving van de vroegere Nederlandse voetballer met rastakapsel Ruud Gullit: “Je was een fantastische voetballer, met een charisma van hier tot Bloemfontein.” Net als een lang strafblad worden psychologische karakteriseringen in het Nederlands niet zelden onderstreept via een van-hier-tot-constructie. Wordt vervolgd.

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Van hier tot Tokio – Facetten (x)

Credits Natasja Ybema

De maan deelt met Rome (zie hiervoor deze eerdere aflevering) dat het gevoelsmatig veel kilometers ver weg ligt én dat deze secundaire planeet graag te hulp geroepen wordt om met behulp daarvan iets te benadrukken. Soms is het een kwestie van uitrekenen en dan letterlijk, maar het is meestal iets ongenoemd veels zoals bij “een BMW met een kilometerstand van hier tot de maan”. Ook als een minister (Dekker, Rechtsbescherming) op een vraag uit de Kamer om de regelgeving van de voorbije 15 jaar te bestuderen reageert met “Dat is ongeveer een stapel papier van hier tot aan de maan”, dan weet de steller van de vraag dat de minister er eenvoudigweg niet over piekert: te veel moeite. Van hier tot aan de maan is ont-zet-tend veel zoals ook verliefde stelletjes weten en liefhebbers van Dolly Parton. Die voorzag de enorme afstand nog eens van een retourtje in de song “From Here to the Moon and Back”.

Dolly Parton (via Youtube)

Maar diezelfde maan biedt ook een simpele mogelijkheid om van hier tot te combineren met iets rijmends, of het nu smakelijk is of niet: “Poepluiers, kattenkots en rotte banaan, die bakken meuren van hier tot de maan.”

De maan is één uit een reeks van onderstrepende verwijzingen naar een vaag punt of iets anders op of zelfs een plek buiten de aarde: van hier tot aan de hemel, de ozonlaag, de zon, het einde van de wereld, de evenaar, de einder, de horizon, het noorderlicht, de Noordpool, Mars, Pluto, oneindig.

In deze sector horen eveneens van hier tot heel erg ver, van hier tot heel ver weg, van hier tot Verweggistan (pseudo-geografisch uit Donald Duck) en het vage maar indrukwekkende van hier tot wéét niet hoe ver. Van oudsher zijn van hier tot ginds, of ginder en gunter gangbaarder. Dat brengt ons bij het onderkomen dat Dolly Parton vast in zoveelvoud bezit, de villa.

Naar adel kon met een pseudo-aanduiding als gunter verwezen worden zoals in Baron Van hier tot gunter. Het illustreert hoezeer een graaf en gravin, een baron en een barones en anderen uit deze sfeer voor allicht een groot deel van de Nederlanders een positie bekleed hebben die ver verheven was om niet te zeggen sociaal met een distantie van hier tot Tokio. Voorhoeve werd tijdens zijn ministerschap eens spottend betiteld als Minister Joris Van Hier Tot Gunter. Kritisch bejegende SP-leider Emile Roemer rijken – belanghebbenden bij bepaalde fiscale regelingen in Nederland – door Geert Wilders (PVV) tijdens de verkiezingscampagne van 2010  te verwijten: “Het geld van Henk en Ingrid sluist u door naar de villa van Frederik-Jan van Hier tot Gunder.” De PVV bleek bereid gedogend in een coalitie met de VVD van Mark Rutte en het CDA van Maxime Verhagen  te stappen – daarin zou de aftrek van betaalde hypotheekrente gehandhaafd worden – daar verzette de SP zich het luidst tegen. Als troost voor links: Rutte-I regeerde niet van hier tot aan de maan. Wordt vervolgd.

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Van hier tot Tokio – Facetten (ix)

De reeks Van hier tot Tokio is onderhand een eind gevorderd. Opeens kwam er het bericht van het overlijden van Van Agt (en diens echtgenote) en er verscheen vervolgens hier een kort stukje over. Daar waren twee redenen voor. Van Agts taalgebruik heeft eerder aandacht gekregen in Dat gezegd hebbend…. (Assen, 2018) én hij heeft dat boek van me in ontvangst genomen op een bijeenkomst georganiseerd door het Katholiek Documentatie Centrum van de Radbouduniversiteit in Nijmegen, toen en nu onder leiding van dr. Hans Krabbendam. Die staat op de foto van dat ingevoegde stukje, zittend naast een lachende Van Agt. We werden op dat moment vermaakt door een speech van Johan van Merriënboer, een van Van Agts biografen. De foto is (dank!) door iemand van het KDC gemaakt.

Ik zou op meer mensen op dit foto kunnen wijzen, maar het gaat in het kader van de lopende reeks in dit blog over de persoon uiterst links, zittend op de tweede rij. Het is mogelijk dat ik me vergis, maar die persoon doet me ontzettend denken aan Riemer Reinsma (1941-2022). Hij zou bij deze gelegenheid een logische gast geweest zijn, maar we hebben elkaar daar in Nijmegen niet gesproken. Hij publiceerde in 2006 een boek dat naar die uitdrukking en het onderwerp van deze reeks Van hier tot Tokio genoemd is. Hij behandelde daarin de oorsprong van een rijke collectie geografische namen.

Tokio – schrijft Reinsma op p. 25 – heeft sinds 1868 een naam die neerkomt op ‘hoofdstad van het oosten’. Kioto was eerder de Japanse hoofdstad, westelijk gelegen.

De etappe-reeks Van hier tot Tokio wordt na deze onderbreking (twee tussensprints om in wielertermen te blijven) vervolgd.

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Bij het overlijden van Dries van Agt

Dries van Agt is dus overleden – het is ons vandaag (9 februari 2024) via de media zeer vaak vermeld, op 5 februari is het al gebeurd maar eerst moest de teraardebestelling achter de rug zijn voor het wereldkundig gemaakt werd.
De oud-premier was in januari 2019 zo vriendelijk Dat gezegd hebbend… van me in ontvangst te nemen in Nijmegen. Wanneer precies? Ik vertelde hem dat het precies (althans vrijwel) agt dagen voor zijn agtentagtigste verjaardag was – toeval. Hij lachte er zo smakelijk om dat ik aanneem dat hij dat tot dat moment niet wist.
Een vriendelijk verhaal hield hij voor een qua omvang tegenvallend publiek: het was een witte wereld die dag, velen bleven thuis. Niet Van Agt. Toen hij bij het gebouw van de Radboud-universiteit uit de taxi stapte, riep een chauffeur van de plaatselijke busdienst hem vriendelijk toe dat hij hem ook wel had willen brengen. Van Agt was op z’n 87ste nog populair.

In Dat gezegd hebbend… (taal in politiek Den Haag na 1950, uitgegeven eind 2018 bij In Boekvorm in Assen) komt hij vele malen voor. Waar zoal?
Wie het boek heeft, kijke onder de lemmata Amice, Biechtstoel procedure, Gestie, Grondhouding –, positieve, Hoegrootheid, Miezemauzen, Ootmoed, Rebus sic stantibus, Regeringsbescheid, Rijpelijk, Semantiek en semantisch, Verordineren. Ik citeer enkele voorbeeldjes:

  • Gestie
    Als minister van Justitie kreeg Van Agt op 23 oktober 1974 vragen van “boer” Koekoek over omkoping bij de aanschaf van vliegtuigen. Koekoek had juist voorspeld dat zijn bijdrage die avond vast weer niet op de televisie zou verschijnen en stelt dan bijna streng-verhorend een reeks van vragen aan de minister: “Als de justitie zo goed werkt, weet de Minister dan nu ook al, welke invloed kamerleden op aankoop van vliegtuigen hebben? Dit is een heel belangrijk punt bij deze interpellatie. De Minister weet het. Mogen wij het dan niet weten? De deskundigen spreken elkaar tegen. De heer Kikkert heeft gezegd: er is geen enkele invloed. De fabriek denkt: een geweldige invloed, ik beloof anderhalf miljoen. Mogen wij het weten of niet? Laat de Minister hierop antwoorden.”
    De minister antwoordt kort en bondig volgens de Handelingen: “In de eerste plaats is de invloed van de Kamer op de gestie van de Regering in het algemeen niet te onderschatten. In de tweede plaats zal de Kamer straks nauwkeurig kunnen vaststellen, welke deze invloed in concreto is geweest.”
    En Harm Koekoek? Hij zwijgt.
    Gestie is een zeer weinig gebruikt juridisch-technisch begrip dat te omschrijven is met “beheer, de bevoegdheid tot het behartigen van de dagelijkse zaken”.
  • Rebus sic stantibus
    Minister Brinkhorst (Economische Zaken) was de laatste die dit juristen-Latijn aan het Binnenhof gebruikte, 8 juni 2004: “Alles geldt rebus sic stantibus, dus mits er geen materiële veranderingen hebben plaatsgevonden.” Op de dag af vier jaar eerder had staatssecretaris Cohen (Justitie) het ook gezegd over het aantal asielzoekers: “de instroom – nogmaals: rebus sic stantibus, met de daarbij behorende aannames”. Gedurende de hele parlementaire geschiedenis kwam de clausule geregeld langs, ook in de jaren ’60 nog bij wijze van spreken eens per twee jaar. Maar toen minister-president Van Agt op 29 juni 1978 naar de Kamer werd geroepen om duidelijkheid te verschaffen over het zogeheten Ultracentrifuge-project, kernstofsplijtmateriaal ja of nee naar Brazilië, was het al zeven jaren niet meer gevallen in de plenaire zaal dus wie wist er nog van. De premier: “Volkenrechtelijk zijn wij gehouden eraan mee te werken dat het al geruime tijd geleden gefiatteerde contract tussen URENCO en Nuclebras kan worden uitgevoerd. Zoals alle volkenrechtelijke verplichtingen echter staat ook deze onder de clausule, die wij noemen: de clausula rebus sic stantibus. Wat betekent dat? Ik kan verzekeren dat het geen kerklatijn is. Deze volkenrechtelijke regel, die met deze Latijnse term – of men er reden in vindt tot hilariteit of niet – wordt geduid en geen andere naam draagt, wordt in het bekende handboek van François aldus beschreven: ‘Het gaat hier om de vraag, in hoeverre veranderde omstandigheden het recht kunnen geven de verdragsband definitief eenzijdig te verbreken, met andere woorden: In welke mate een beroep op het rebus sic stantibus-beginsel geoorloofd is.’”. Het Binnenhof was zó verrast over het Latijn, dat het in hetzelfde jaar nog vijf maal in de debatten viel, in 1979 een enkele keer en de rest van de jaren ’80 frequent. Vanaf 1990 nam het snel in tempo af en in dat opzicht is het niet verbazingwekkend dat het na 2004 niet meer is gehoord.
  • Rijpelijk
    Sinds 1976 uit het Binnenhofs verdwenen bijwoordsvorm van het woord rijp. Durk van der Mei (CHU) toonde zich op 31 augustus van dat jaar kritisch over Justitieminister Van Agt die te maken had met de abortuskliniek Bloemenhove waar de coalitie ernstig over verdeeld was. Van der Mei merkt op dat het “een merkwaardige indruk” maakt dat Van Agt de Kamer twee verschillende brieven schrijft, eentje met de mededeling “dat de bewindsman bezig is zijn aftreden rijpelijk te overwegen, in de andere brief deelt hij de Kamer mede toch maar te blijven.” Als de Engelse invloed eerder zo sterk was als nu, zou ripely “with ripe or mature consideration, reflection, or judgement” (OED) aan rijpelijk een grotere overlevingskans hebben kunnen bieden.
Van Agt bij de bijeenkomst rond Dat gezegd hebbend…. in 2019
Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Van hier tot Tokio – Facetten (viii)

Credits Natasja Ybema

Naast Tokio zien we dus (al geruime tijd) Timboektoe en bijvoorbeeld Rio de Janeiro als belangrijke steden die in alle vaagheid ‘ver weg’ aangeven en langs die weg een dubbele streep zetten onder de inhoud van het beweerde. Anders dan hun buitenissige naam voor Nederlandse oren en inderdaad grote afstand op de wereldkaart ten opzichte van ons land, lijkt er geen concrete reden om nu net aan deze namen te denken. Daar zijn er veel voorbeelden meer van – zie in het vervolg – maar in het patroon van hier tot X passen ook namen die daar op heel andere gronden zeer bewust een plek kregen.
Vaak is er gekozen voor Rome als er in woorden letterlijk een afstand van iets tussen pakweg 1000 en 2000 kilometer overbrugd moest worden of meer. In het Rotterdams Dagblad bijvoorbeeld: “In heel Rotterdam ligt ongeveer 2300 kilometer aan riolering, een afstand van hier tot aan Rome.” Daarmee wordt concrete inhoud gegeven aan de veelheid aan rioleringen die Rotterdam bezit – veel, want Rome ligt ver weg. Net zo: “Dagelijks liep ze 20 kilometer rondom Amsterdam, drie maanden lang, tot ze in totaal 1.623 kilometer had afgelegd, een afstand van hier tot Rome.”
Maar van het letterlijke is de overgang naar figuurlijk gebruik mogelijk, zo laat een brievenschrijver in het AD zien die rept van “een alcoholpromillage van hier tot Rome” – een promillage uitgedrukt in de vorm van een enorm aantal kilometers, dat is even overdreven als de Carmiggeltiaanse lange tenen van hier tot aan Tokio. Het is taal voorzien van een aantal komische uitroeptekens.

Alexandrië is door de schrijver Willem van Toorn vast niet toevallig gebruikt in deze tekst: “Het verhaal van de vaste boekenprijs heeft langzamerhand een baard van hier tot Alexandrië”. Een baard van lengte geeft uitdrukking aan een lange of zeer lange duur – dat Alexandrië gekozen is is een fraaie combinatie van afstand (hélemaal in Egypte, dus de baardlengte bedraagt minstens 5000 kilometer) én binnen het kader van de prijs van boeken een verwijzing naar de legendarische bibliotheek van die plaats, allicht de beroemdste uit de klassieke oudheid.

Silicon Valley ligt ook op grote afstand, het is dé plaats of liever regio in Californië waar de opmars van de digitale wereld is begonnen door de vestiging van technologische firma’s aldaar. Het startte met de concrecte productie van siliconen-chips in de betrokken vallei. Wat zal de afstand tot Utrecht zijn, 9000 kilometer? Zoals Willem van Toorn naar Alexandrië greep voor de relatie met boeken, zo deed Georgina Verbaan dat door te schrijven op haar website over borstomvang die stof deed opwaaien “van hier tot Silicon Valley”. Ze benutte het gegeven dat siliconen ook gebruikt worden als implantaat bij borstamputaties en bij borstvergrotingen.

In de journalistiek zien we vaak – nou, erreg vaak – dat dergelijke directe relaties tussen het weergeven van iets groots, indrukwekkends met behulp van de vaste combinatie van hier tot X. Daarbij is X een stad die een concreet verband bezit met wat er in de betreffende tekst beweerd wordt. Simpel voorbeeld uit een grote hoeveelheid: schrijven over commerciële vrouwenploegen en ambities van die schaatssters van hier tot Sotsji (Rusland). Dat gebeurt om geen andere reden dan dat daar de Olympische Winterspelen gehouden zullen worden (2014). Sotsji aan de Zwarte Zee is voor ons ver weg zoals álle plaatsen in Rusland op grote afstand lijken te liggen én er is een passende aanleiding voor (in dit geval) de hoeveelheid ambities. Wordt vervolgd.

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Van hier tot Tokio – Facetten (vii)

Credits Natasja Ybema

Was Tokio vanouds een zeer, maar dan ook zeer bekende hoofdstad voor Nederlanders, voor het in hetzelfde verband ook voorkomende Timboektoe geldt dat niet. Maar deze regionale hoofdstad (het kleine broertje van Tokio) centraal in Mali – ergens in het midden gelegen tussen Mauretanië, Algerije, Niger en Burkina Fasso – bezit voor Nederlandstalige oren wel een bijzondere, hoorbaar vreemde naam. Dat kan het succes verklaren waarmee naar deze plaats verwezen wordt in combinatie met “van hier tot” in plaats van naar Tokio. Ook Timboektoe allitereert plezierig en werkt wie weet wel even overtuigend door die voor het gevoel vage ligging. Bovendien is Timboektoe als het ware ver (zij het niet maximaal) naar het Zuiden gelegen, maar vooral dáar ergens centraal in die grote Afrikaanse zandwoestijn.


De Deli courant schreef dus in de jaren ’20 over Gloria Swanson, voor Timboektoe kunnen we met dank aan het Algemeen Handelsblad van 20.11.1933 verwijzen naar een vergelijkbare tekst over haar latere collega met een zo verwant ogende familienaam Dorothy Swansee (maar was zij feit of fictie?): “haar naam was op aller lippen, zij was weer de favorite van den dag! (….) Zij werd door ontelbare reporters geïnterviewd, haar portret prijkte in alle boekwinkels der wereld van Nieuweschans tot Timboektoe, van Laboehan Bilik tot Reikjavik.” Kortom deze ster was de favorite, van Noord tot Zuid en van Oost (het op Reikjavik rijmende Laboehan Bilik ligt op Sumatra, tegenover Kuala Lumpur) tot het betrekkelijk noordwestelijke IJsland en tussen al dat buitenissige duikt Nieuweschans ineens op. Ook Timboektoe komt dus vrij vroeg in Nederlandse kranten als globaal piketpaaltje voor, zij het in combinatie met een andere plaatsnaam en ook een aantal jaren na Tokio.

Algemeen Handelsblad 20.11.1933 via delpher.nl

Vergelijk de Nieuwe Apeldoornsche Courant van 12.04.1939: “Van Gayda kan men ongetwijfeld zeggen, dat hij op het oogenblik de in het buitenland meest geciteerde Italiaansche journalist is. Van Lugano tot Buenos-Aires, van Londen tot Timboektoe vindt men nauwelijks een krant, die niet minstens een- tot tweemaal de woorden van Gayda citeert.”
Of neem Het Vrije Volk van 15.11.1952: “Het oude Duitsland had over de zestig millioen inwoners, Frankrijk had er maar 40 millioen en geen geboorteoverschot.’ Maar het Franse Rijk van Atrecht tot Timboektoe had er 70 millioen; vandaar de onaantastbare eenheid van dit Franse Rijk.”
In het feuilleton “De blauwe gomboom” in regionale dagbladen waaronder het Nieuwsblad van het Noorden van 14.07.1955 doet Timboektoe op dezelfde manier dienst: “En toen realiseerde ze zich duidelijk de betekenis van het chequeboekje in haar tasje: ze kon, als ze daar zin in kreeg, naar Queen Street terug wandelen en een van de vele reisbureaus binnenstappen om passage te boeken naar welke plaats ter wereld dan ook, van Teheran tot Timboektoe.” Via Teheran en Timboektoe duikt opnieuw een alliteratie op, het belang van de klank in deze taalsector onderstrepend. Deze twee steden waren ook eerder aan elkaar verbonden in een wijze van zeggen waarbij een zeer grote afstand uitgedrukt werd, maar succesvol werd het toen nog niet (bijvoorbeeld in het midden van de jaren ’30). Uit een zee van andere, latere voorbeelden nog een enkele, vergelijkbare illustratie:

Het Binnenhof (26.09.1959): “Gesprekken over het weer in de lek-dichte vertrekken van het Foreign Office en Britse ambassades van Thailand tot Timboektoe, van Reykjavik tot Rio de Janeiro, hebben immers door de eeuwen heen bijgedragen tot de bloei, de groei, de grootheid en de kracht van Imperium Brittanniae.” Britse ambassades van Thailand tot Timboektoe, van Reykjavik tot Rio de Janeiro! Stafrijmend eenmaal een land, drie keer een stad.
• Of neem een strip in het Twentsch Dagblad Tubantia (01.12.1964): “Vraag het van hier tot Timboektoe, en van IJsland tot Vuurland, ze zullen je overal hetzelfde vertellen, nooit werden de zeven zeeën bevaren door een dapperder matroos dan Brammetje Fok.” Van hier tot Timboektoe, en van IJsland tot Vuurland. Tot Timboektoe heeft net zo rijm aan de voorzijde als zich dat bevindt in het eerdere citaat “van Thailand tot Timboektoe” en ook nog eens tussen Reykjavik en Rio de Janeiro. Dat is allemaal evenmin toevallig als die tenen van Carmiggelt van hier tot Tokio. Wordt vervolgd.

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen