“Behept”: niet meer per se met iets negatiefs opgezadeld

Minister De Jonge (VWS, CDA) richtte zich deze week in het laatste coronadebat voor de verkiezingen rechtstreeks tot zijn twee mannen-broeders Segers (CU) en Van der Staaij (SGP). Het betrof een korte, intern-protestantse discussie in de Tweede Kamer, wel of niet laten vaccineren? Voor de minister was het duidelijk: als God “ons heeft behept met de gave om tot vaccinontwikkeling te komen”, ja dan ligt het antwoord voor de hand, “wetend dat je daarmee heel veel leed en lijden tot een einde kunnen brengen.”

God heeft ons met iets behept en dat iets is dat stukje van de wetenschap dat vaccins kan ontwikkelen en daar is de minister van Volksgezondheid zeer positief over. Hij gebruikt daarvoor als het ware de tale Kanaäns, behept. De zinsconstructie doet veronderstellen dat De Jonge aan een werkwoord beheppen heeft gedacht met de betekenis ‘voorzien van’.
Zo’n werkwoord ontbreekt in Van Dale, er staat wel “alleen predicatief bijvoeglijk naamwoord”. Het bijvoeglijk naamwoord behept kun je dus niet gebruiken vóor een zelfstandig naamwoord. De met een vaccin behepte bejaarde keerde fluitend van de prikstraat terug, nee, dat is anno 2021 geen Nederlands.

Waarschijnlijk zal op school ook fout gerekend worden wanneer iemand in een opstel schrijft “dat de bejaarde met een vaccin behept fluitend van de prikstraat terugkeerde.” Behept wordt wel altijd met een vorm van met of –mee gecombineerd, maar behept wordt inhoudelijk geassocieerd met iets negatiefs. Van Dale: ‘lijdend aan een zedelijk gebrek of een lastige gewoonte’. Dat kan De Jonge niet bedoeld hebben met “de gave om tot vaccinontwikkeling te komen.”
Van Dale bevat weliswaar eenmaal een schertsend gebruik bij Van Schendel maar verstrekt ons in totaal 18 maal een voorbeeld met behept op andere plaatsen in het woordenboek en dat is inderdaad zonder uitzondering negatief of minstens onprettig van inhoud: ziekte, manie, groot ego, ongewenste eigenschappen, vooroordelen, bijgeloof, nieuwsgierigheid, ijdelheid, gebreken, ziekelijke liefde voor zichzelf, onvolkomenheden, depressie/hooikoorts, de pip, droes (met de – behept paard), spatten (paard), duizelingen.

Als Hugo de Jonge zou zeggen dat het geen vaste prik meer is dat behept zijn met met iets onplezierigs of ongewensts verbonden wordt en dat hij het acceptabel Nederlands vindt wat hij zeide, dan moeten we hem anno thans gelijk geven. Kijk half maart 2021 via LexisNexis en spoor dit soort voorbeelden van positief gebruik van behept-zijn-met op, gedurende nog maar één maandje terug in de tijd dus tot half februari 2021:

• Al als ‘menneke’ was hij behept met de ‘zomerkoninkjes’. ,,Helpen met plukken en bakjes vullen en klaar zetten voor de verkoop.”

• Naast behept met groene vingers die in de grond willen wroeten -Paul had een plantenkwekerij- trekt ook de historie van die lap grond als een magneet aan Corrie Klerx.

• Een Japans berghondje is het, een shiba inu. Hij heeft een fijn karakter: een individualist en behept met enig gepast egoïsme.

• Zo jong en zo behept met het klassieke rockwerk van Led Zeppelin, Deep Purple en Eric Clapton

• Ik ben allang niet meer als enige behept met het schaatsvirus.

• Antoon Poorthuis dus. Voormalig medewerker van textielfabriek Menko in Enschede, jarenlang stukadoor, oud-voorzitter van de Culturele Raad Losser en al zijn hele leven behept met een passie voor kunst.

• (Sven) Koopmans is nuchter, bedachtzaam en door zijn ervaring als conflictbemiddelaar behept met een flinke dosis realisme over internationale politiek.

Ook de toevoeging van met lijkt afnemend verplicht (“Onze kleine man is uiteraard dubbel behept. Zo barst hij van het oude speelgoed waarmee hij al lang niet meer speelt. (…) Ook slibt het huis door hem langzaam dicht met veren, potten met stenen, bakjes met schelpen en heel veel takken.”) maar dat is een ander verhaal.

Over Siemon

Siemon Reker (1950, Uithuizen) was hoogleraar Groninger taal en cultuur aan de Rijksuniversiteit Groningen tot aan zijn emeritaat in 2016. Eerder was hij onder meer streektaalfunctionaris van de Provincie Groningen en actief in de journalistiek (Nieuwsblad van het Noorden, Radio Noord). Publicaties staan onder het kopje C.V.
Dit bericht is geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.