Een zomerserie over ‘taalsmeedsels’, bewust gecreëerde woorden: blending, portmanteau, samentrekking (12)

We moeten het ook nog even over Angster hebben en we blijven voor dat woord in het Duitse taalgebied. PONS en Langenscheidt zijn firma’s in dat deel van de wereld die zich jaar in jaar uit begeven op het terrein van de Jugendsprache. In Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland kunnen jeugdige taalgebruikers populaire woorden insturen, een redactie brengt daarin ordening aan en selecteert. Dat resulteert samen met een speelse vormgeving inmiddels een een rij kleinere boekjes. 100% staat er soms op de voorzijde, 100% unzensiert! Unplugged!
Jongerentaal is iets anders dan gewone taal, het heeft kenmerken van verzet en aanschoppen tegen. Ouders en ouderen krijgen er via etikettering van langs, jongeren die er niet op hun voordeligst uitzien of zich anders gedragen kunnen ook inpakken. Jugendsprache is inderdaad vooral taal van een groep die in alle onzekerheid (over zichzelf) en afgunst (op anderen) bezig is, zich een plek in het leven te veroveren. In 2011 bracht PONS een collectie uit van wat er sinds 2000 verzameld was en in thema’s ondergebracht: drinken + roken; uiterlijk; beledigingen; darm en blaas; ouders en ouderen; flirten en sex; stelen; school en docenten – dáarover spreken zij.

Waar eerdere generaties zich misschien tegen hebben verzet, dat wordt door de jongeren omarmd: het Engels. Chillaxen is er een voorbeeld van, allicht ook in het Nederlands, ik heb dat niet nagegaan. Duits plus eigentijds Engels is gool (geil + cool, woorden die hetzelfde betekenen en elkaar dus zullen versterken). Een Mopfer is in niet-samengetrokken vorm een Mobbingopfer (dat met dezelfde uitspraak dus ook als Mobfer geschreven kan worden).
Zeker niet tot het Duitse taalgebied beperkt is smexy: smart + sexy. Maar Doodle lijkt wel degelijk een Duits woord: een combinatie van Google aan het eind, voorafgegaan door de Duitse tegenhanger van Van Dale, Duden. Type Ab maar door de gedeelde klinker die in de uitspraak wel maar in het schrift niet blijkt, is er toch wat gevoelde overlap.

Natuurlijk vinden we in de jongerentaal ook taalsmeedsels die eerder (vooruit, ik schrijf het met tegenzin) typisch Duits zijn, zoals Monne of Mugel. Het eerste woord is een optelsom van Mensch + Tonne (iemand dus met een zeer dik lichaam), het tweede resulteert volgens dezelfde aanpak uit Mensch + Kugel en betekent hetzelfde.
Een Blindine een Blondine die tegelijkertijd als blind gekwalificeerd wordt, kortom ‘dom meisje’.

Ander “ typisch Duits” geval in deze woordenboekjes (zij het vele malen minder dan op basis van het spraakgebruik van de oudere generaties verwacht) is Bühü: tweemaal een eerste (liefst open) lettergreep uit een van de samenstellende delen van het compositum Büffelhüfte: ‘dicke Person mit sehr breiter Hüfte’.

En dan de Angster. Dat wordt omschreven als ‘Gegenteil von Gangster, Angsthase’. Ik weet niet hoe Angster wordt uitgesproken: als “ängster” zou het naar het Engelse voorbeeld van gangster net zo’n geval zijn als Ostalgie e.d. en hoort het in deze reeks (zie aflevering 11): de begin-G is dan vervangen door een andere klank, de glottisslag. Als het “angster” is (met een achtergevoegd(e) –er, iemand die angstig overkomt zoals iemand Sammler ‘verzamelaar’ of Trommler ‘trommelaar’ kan zijn) is het gewoon een ander geval in de Duitse morfologie. Dan is er geen directe relatie met Gangster.

Lassen Sie uns weiter gehen.

Over Siemon

Siemon Reker (1950, Uithuizen) was hoogleraar Groninger taal en cultuur aan de Rijksuniversiteit Groningen tot aan zijn emeritaat in 2016. Eerder was hij onder meer streektaalfunctionaris van de Provincie Groningen en actief in de journalistiek (Nieuwsblad van het Noorden, Radio Noord). Publicaties staan onder het kopje C.V.
Dit bericht is geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.