Een zomerserie over ‘taalsmeedsels’, bewust gecreëerde woorden: blending, portmanteau, samentrekking (16 vervolg)

Er zou veel over te zeggen zijn, schreef oud-minister Jozias van Aartsen in reactie op de vraag wat hij van dat Oost-Brabantse CDA-radiospotje van 1998 vond. Wat belangrijker is: “Ik heb er iig nooit van gehoord.”

Jozias van Aartsen (Google-afbeeldingen)


We vervolgen dit antwoord per mail enkele dagen later met een telefoongesprek. *)
Van Aartsen zegt, niet geraakt te zijn door dat “Jodias” van Harrie Verkampen, een bekende criticus van en voor Van Aartsen. Zijn ministerschap op Landbouw noemt hij “vakmatig bezien een intensieve en mooie crisisperiode”. Barre kritiek, zegt hij, hoort bij het vak. Je kletst er niet over dat je bedreigingen krijgt. Het kan gebeuren, zie het eerder als een compliment. Hier geldt het bekende gezegde, dat je uit de keuken moet blijven als je niet tegen de hitte kunt. Zijn Duitse Landbouw-collega lag ook onder vuur en werd op een demonstratie door een rot ei geraakt. Toen hij na afloop met de dader sprak, zei deze tegen de Herr Minister: “Sie müssen das nicht persönlich nehmen!”
Dat juist hem de kritiek gold, verklaart Van Aartsen vanuit Paars: er was voor het eerst een kabinet zonder het CDA en daarmee was de logische verbinding verdwenen die de boeren hadden met de centrale overheid. Hij stelde maatregelen voor “omdat ik er absoluut van overtuigd was dat we het probleem van de mest, van de verzuring van de bodem moesten aanpakken. Ik ben er net zo van overtuigd dat de boodschap ‘we moeten bewegen’ bij de boeren zal gaan landen.”

“Jood van Aartsen” hoorde bij de scheldwoorden die hij destijds naar zijn hoofd geslingerd kreeg, “terwijl ik helemaal geen Jood ben, maar wel zeer geïnteresseerd in de joodse cultuur en deze bewonder”. In dat opzicht is Jodias een samentrekking van Jood+Jozias die voor de hand ligt.
Dat de digitale structuur in 1998 minder ver ontwikkeld was dan tegenwoordig, kan verklaren waarom de kwestie van het radiospotje toen zelfs in de hitte van de Tweede Kamerverkiezingen niet tot Den Haag doordrong en in elk geval niet tot Van Aartsen zelf. De VVD zat destijds niet in de raad van de gemeente Gemert-Bakel waar Verkampen wethouder was, maar de plaatselijke partij deed wel een oproep, zie het Eindhovens Dagblad van 8 mei 1998:

“De VVD-afdeling Gemert-Bakel vindt dat de Gemertse CDA-wethouder Harrie Verkampen zich als lokaal bestuurder moet terugtrekken. Het afdelingsbestuur van de VVD schrijft dat in een open brief aan de plaatselijke politieke partijen. Het bestuur vindt het ontoelaatbaar dat Verkampen ‘een bewuste aanval op de persoon’ van minister Van Aartsen heeft gedaan. Verkampen maakte op persoonlijke titel een reclamespotje voor enkele regionale omroepen, waarin hij in het kader van de verkiezingsstrijd opriep Nederland te bevrijden van landbouwminister Van Aartsen. Verkampen liet het verkiezingsspotje zelf uit de ether halen, nadat hij er door diverse mensen op was gewezen dat ze zich eraan stoorden.

Mensen wezen hem erop, dat ze op 4 en 5 mei – dodenherdenking en bevrijdingsdag – de vergelijking met de bevrijding van Nederland misplaatst vonden. Verkampen erkende zijn fout en trok het spotje in. Maar van zijn kritiek op Van Aartsen nam hij geen woord terug. Hij noemde de minister Jodias – een samentrekking van Van Aartsens voornaam Jozias en van Judas de verrader. De VVD-afdeling Gemert-Bakel noemt deze persoonlijk aanval ‘kwalijk’. “Het gaat kennelijk niet meer om de zaak zelf en de maatschappelijk acceptatie van de herstructurering van de varkenshouderij, maar om een bewuste aanval op de persoon van de minister. Zelfs termen als ‘belazeren’, ‘misdadig’ en het gebruiken van de bevrijdingsdaggedachte schuwt hij niet. Zelfs zijn eigen partij wordt hiermee in verlegenheid gebracht”, aldus het VVD-afdelingsbestuur in de brief aan de politieke partijen in Gemert-Bakel.

“Een wethouder die als actievoerder enerzijds burgerlijke ongehoorzaamheid predikt door zijn mestboycot en anderzijds als bestuurder onverbiddelijke gehoorzaamheid eist van de inwoners, verliest zijn geloofwaardigheid”, aldus de briefschrijvers. Ze wijzen er ook op dat Verkampen bij het ophangen van verkiezingsborden de voorgeschreven hoogte aan zijn laars lapte. “Wij vinden dat Harrie de consequenties onder ogen moet zien en tot de conclusie moet komen om zich terug te trekken als lokale bestuurder. Ook vinden wij dat de plaatselijke politiek en zeker het lokale CDA het optreden van Harrie aan de kaak moet stellen en zich moet afvragen of Harrie nog wel in het college en als raadslid te handhaven is”, schrijft de Gemerts-Bakelse VVD, die zelf geen deel uitmaakt van de gemeenteraad.” Tot zover het Eindhovens Dagblad.

De volgende dag reageert Verkampen via dezelfde krant: hij is niet onder de indruk van de VVD-oproep. “Verkampen (…) voelt zich in zijn gelijk gesterkt door de verkiezingsuitslag. Harrie Verkampen adviseerde de kiezers een voorkeurstem uit te brengen op de CDA-kandidaten Theo Meijer en Annie Schreijer. De twee CDA-leden zouden zich in de Tweede Kamer sterk willen maken voor een ander landbouwbeleid dan dat van VVD-minister Jozias van Aartsen. Verkampen riep in een omstreden radiospotje op ‘Nederland te bevrijden van landbouwminister Jodias van Aartsen’, waarbij de voornaam Jodias een verwijzing was naar de verrader Judas.”

Telkens wanneer “Jodias” in het ED genoemd wordt, wordt de link met Judas gelegd – ik schrijf nogmaals dat dit een onmogelijke samentrekking is, Jood + Jozias is de enige oplossing van dit taalsmeedsel.

(Later vandaag de eerder deze zomer verschenen biografie van Harrie Verkampen en wat daarin over de affaire van 1998 gezegd wordt.)

*) Ik bedank Johan van Merriënboer (Nijmegen) voor zijn rol als verbindingsofficier tussen Van Aartsen en mij. Mijn dank is daarom groot omdat een rechtstreeks contact met vroeger actieve politici door de bescherming van persoonsgegevens tegenwoordig voor buitenstaanders uiterst lastig is. Dat is begrijpelijk. Tegelijkertijd zou ik wensen (een suggestie voor de voorzitter) dat er een Binnenhofs adres bestond, waar post naartoe gemaild kan worden en vanwaar dit naar een opgegeven oud-Kamerlid wordt doorgestuurd. Dit oud-Lid kan vervolgens reageren of negeren.

Over Siemon

Siemon Reker (1950, Uithuizen) was hoogleraar Groninger taal en cultuur aan de Rijksuniversiteit Groningen tot aan zijn emeritaat in 2016. Eerder was hij onder meer streektaalfunctionaris van de Provincie Groningen en actief in de journalistiek (Nieuwsblad van het Noorden, Radio Noord). Publicaties staan onder het kopje C.V.
Dit bericht is geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.