Het toch wat trendy-achtige Nederlandse achtervoegsel -vriendelijk (ii)

Kranten begonnen nog iets eerder dan het Nederlandse Parlement vanaf eind 1971 dat woord milieuvriendelijk te gebruiken. Dat gebeurde allereerst in combinatie met het werkwoord wassen om het verlagen van fosfaatgebruik mee uit te drukken. Er is op basis van de chronologie reden om aan te nemen dat ons achtervoegsel –vriendelijk ontleend is aan het Engelse friendly. Hoezo? Het eerste geval dat de Oxford English Dictionary noemt dateert van 1966 en dat betreft het user-friendly zijn van computers en programma’s die daarbij gebruikt worden. Ná het Engels lijkt náar het Engels.


Niet veel jaren later valt in The Guardian voor het eerst een “environmentally friendly bicycle” te noteren en wel in 1971. Dat vormt het begin van een grote vlucht van dat nieuwe achtervoegsel –friendly in het Engels. Ons Nederlands vliegt daar gelijk mee op.

OED (fragment)

Trouwens, het Duits blijft niet achter. In Duden Deutsch als Fremdsprache (…), Mannheim usw. 2002 zie ik –freundlich als “suffixoide” aangeduid met als voorbeeld umweltfreundlich (dus ‘milieuvriendelijk’) en verder een hele trits illustraties, die overigens niet alleen maar wel opvallend veel personen betreffen. Dat wordt in een subgroep via de voorbeelden hunde-, presse- en regierungsfreundlich van een specifieke betekenis voorzien, te weten ‘welgezind tegenover het in het basiswoord genoemde’. Dit betreft dus levende wezens of daaruit bestaande groeperingen waarbij –vriendelijk voor de hand ligt.

Al die voorbeelden in Van Dale betreffen steeds een combinatie van N+A, dus het achtervoegsel –vriendelijk in gezelschap van een zelfstandig naamwoord. Daarbij kan N ook een afkorting betreffen (eco, holebi, homo) en zowel enkelvoudig als meervoudig zijn: katvriendelijk, kindvriendelijk, kipvriendelijk contrasteren in dat opzicht met insectenvriendelijk, investeerdersvriendelijk, kiezersvriendelijk. Soms komt er een overgangs-s voor bij een enkelvoudig woord (arbeids-, gebruiks-, landschaps-, personeelsvriendelijk).

Omdat het linkerdeel telkens een N betreft, moet hamstervriendelijk wel betrekking hebben op de knaagdieren en niet op de actie van het hamsteren door mensen.

Dat –vriendelijk is wat om verder naar te kijken.

Over Siemon

Siemon Reker (1950, Uithuizen) was hoogleraar Groninger taal en cultuur aan de Rijksuniversiteit Groningen tot aan zijn emeritaat in 2016. Eerder was hij onder meer streektaalfunctionaris van de Provincie Groningen en actief in de journalistiek (Nieuwsblad van het Noorden, Radio Noord). Publicaties staan onder het kopje C.V.
Dit bericht is geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.