De reactie die gewoon niet goed was (iii)

Laten we twee uitingen tegenover elkaar zetten:

  • a) het is niet niks dat iemand die gewoon iemand vermoord heeft, gewoon op de vlucht is geslagen na het doorknippen van een enkelband
    versus b) het is niet niks dat iemand die iemand vermoord heeft, op de vlucht is geslagen na het doorknippen van een enkelband
  • a) die aangenomen motie, die gewoon niet uitgevoerd wordt
    versus b) die aangenomen motie, die niet uitgevoerd wordt

Het bijwoordje gewoon geeft aan de a-zin géén andere betekenis, maar maakt deze hooguit alleen wat stelliger en vooruit, er klinkt een veroordeling in door. Maar vooral als iemand in zijn of haar taal strooit met gewoon blijft er van die stelligheid niet veel over en dat veroordelen klinkt dan voor het luisterende oor machtelozer en machtelozer.
Kijk in de Handelingen van bijvoorbeeld het kalenderjaar 2023 en zoek naar gewoon: vrijwel altijd is het zonder problemen weglaatbaar en er verandert niets aan wat er beweerd wordt. Gewoon betekent in de praktijk momenteel alleen nog ‘ronduit’, ‘nota bene’, het is een uitroepteken.

Een jaar of 70 geleden (vanaf de willekeurig geprikte vergadering van 24 november 1954 waarin het onder andere ging over individuele asielzoekers zoals een Griekse zeeman “die hier clandestien was binnengekomen om communistische propaganda te bedrijven onder Griekse en andere zeelieden. Deze zeeman is aangehouden. Hij heeft een beroep op asyl gedaan. Dat asyl is hem verleend, omdat zo ogenschijnlijk wel kon worden aangenomen, dat deze man, wanneer hij naar Griekenland zou worden uitgeleid, ernstige moeilijkheden zou krijgen. Die zaak is toen op een zeer plezierige manier opgelost, omdat de Poolse Regering bereid was, deze man een visum voor Polen te geven.”) zien we gewoon op deze plaatsen in de gesproken teksten:

  • het ene geval dus van een gewoon veroordeelde, in het andere geval van een politiek veroordeelde
  • de rechterlijke instanties, die gewoon waren in normale rechtsverhoudingen haar werk te doen
  • zeer uiteenlopende regelingen voor het gewoon lager onderwijs, het voortgezet lager onderwijs en het uitgebreid lager onderwijs,
  • (ouders) die zijn er aan gewoon enig schoolgeld te betalen
  • iets, dat door velen in ons land reeds als juist en als gewoon wordt aangenomen

Bij het laatste citaat zijn we inmiddels al in 1955 aangekomen en nog steeds is het bij ons gewone gewoon nog niet aangetroffen. Dit gewoon betekende ‘normaal’ (tegenover politiek of ongewoon) en ‘gewend’ (zó deden we dat).


Het is niet denkbeeldig dat de stenografen in die vroegere jaren minder letterlijk notuleerden dan tegenwoordig,- logisch, want er zijn nu makkelijk oproepbare beeld- en geluidopnamen van, maar aan de andere kant kan het ook niet zonder reden zijn dat gewoon in die toch wat lege betekenis niet respectievelijk vele malen minder in de bijdragen aan het Kamerdebat voorkwam. Ik denk dat de teksten in de Tweede Kamer in de afgelopen halve eeuw spreektaliger zijn geworden. Ik denk dat de sprekers in het Parlement zich minder van verzorgdere vergadertaal zijn gaan bedienen. Hoezo? Nou, gewoon.

Afwachten hoe de nieuwe Kamer zich gaat uiten in de nabije toekomst: even geduld.

Over Siemon

Siemon Reker (1950, Uithuizen) was hoogleraar Groninger taal en cultuur aan de Rijksuniversiteit Groningen tot aan zijn emeritaat in 2016. Eerder was hij onder meer streektaalfunctionaris van de Provincie Groningen en actief in de journalistiek (Nieuwsblad van het Noorden, Radio Noord). Publicaties staan onder het kopje C.V.
Dit bericht is geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.