Van hier tot Tokio – Facetten (xi)

Credits Natasja Ybema

Frederik-Jan (de dubbele voornaam is geen toeval) Van Hier tot Gunder was een door Roemer of andere SP’ers gefingeerde naam voor iemand van adel, verondersteld rijke huizenbezitter bovendien. Onder de werkelijke, niet-verzonnen adellijke familienamen in Nederland vinden we in de sfeer van X tot Y Van Hemert tot Dingshof, Van Heerdt tot Eversberg, Van Nispen tot Sevenaer, Van Bönninghausen tot Herinkhave, Van Oldeneel tot Oldenzeel en vooruit ook maar Van Harinxma thoe Slooten. Heel apart, in dat opsomminkje hoort de familie Van Voorst tot Voorst, zeker als we de waarschijnlijk zeer beperkte geografische aanduiding in deze titel bezien ten opzichte van andere adellijke familienamen. Vanuit het perspectief van hier tot Tokio is dat zelfs in extreme mate het geval…

Bewust komisch moet het zijn als Thomas Acda in Het Parool schrijft: “Het dekbed lijkt wel honderd kilo te wegen. Of heeft mejuffrouw de jonkvrouw Van-Hier-Tot-Eichen-Schlaapkamer mij weer eens voor matras aangezien?” Kijk en luister naar de pseudo-adellijke naam met Duitse Wurzeln gebezigd: niet alleen in Eichen ‘eiken’ klinkt het Duits door, we horen het ook in schlaapkamer.

Een beetje humoristisch improviseren van een dubbele familienaam naar een adellijke gebeurde in een krantentekst waarin er sprake was van “Yolanthe Sneijder-Cabau van Hier tot Istanbul verlangt een kind.” Van Hier tot Istanbul? Haar man voetbalde op dat moment in Turkije, Yolanthe staat onder meer bekend onder de dubbele, zij het voorzover ik weet niet-adellijke familienaam Cabau van Kasbergen.

Terug naar de geografische varianten in het patroon Van hier tot Tokio of Timboektoe.

In het Midden-Oosten voegden zich daar met een zekere regelmaat plaatsen bij als Jeruzalem (“De leden hebben een strafblad van hier tot Jeruzalem”, bijvoorbeeld in verband met drugshandel) en Jericho (“Omtzigt beschikt over een dossierkennis van hier tot Jericho en checkt alles wat los en vast zit”).

Islamabad is een voorbeeld van een specifiek voor een bepaalde vergelijking gekozen plaatsnaam wanneer Geert Wilders (PVV) vergeleken wordt met iemand uit de wereld van laat ik het nu maar aanduiden als het Mohammedanisme: “Een verschil van hier tot Islamabad.”

Dit citaat uit De Telegraaf (en ook “ons aller Boef, kattenkiller en drugshandelaar met een strafblad van hier tot Mekka”) toont enerzijds hoezeer een strafblad en andere lange lijst-achtige woorden graag gecombineerd worden met van hier tot X, in dit laatste geval wellicht extra (en discriminerend?) omdat de herkomst van betrokkene naar de Arabische wereld leidt. Vergelijkbaar en toch anders is het Reformatorisch Dagblad wanneer het schrijft over een vluchtelingenprobleem (in Syrië ) van hier tot aan Aleppo, een bekende en grote stad in het noord-westen van Syrië.

Via Kaïro (“een smile van hier tot Kaïro”) komen we uit bij Afrika. Afgezien van Timboektoe wordt voor dit werelddeel voor een plaatsnaam in een uitdrukking graag ver zuidelijk en aan de rand gewinkeld, zoals in Johannesburg en Bloemfontein. Een tennisser kan beschreven worden als “een Zuid-Afrikaans bluffertje met een ringbaardje en een ego van hier tot aan Johannesburg”. Vergelijk de beschrijving van de vroegere Nederlandse voetballer met rastakapsel Ruud Gullit: “Je was een fantastische voetballer, met een charisma van hier tot Bloemfontein.” Net als een lang strafblad worden psychologische karakteriseringen in het Nederlands niet zelden onderstreept via een van-hier-tot-constructie. Wordt vervolgd.

Over Siemon

Siemon Reker (1950, Uithuizen) was hoogleraar Groninger taal en cultuur aan de Rijksuniversiteit Groningen tot aan zijn emeritaat in 2016. Eerder was hij onder meer streektaalfunctionaris van de Provincie Groningen en actief in de journalistiek (Nieuwsblad van het Noorden, Radio Noord). Publicaties staan onder het kopje C.V.
Dit bericht is geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.