Woorden in de Kamer (2020-2023) (6)

Dittografie, scannen en een pausje duren

Voor we de draad van de woorden in de Kamertaal uit de jaren 2020-2023 verder opnemen, doe ik een klein uitstapje naar de wereld van wat heet tekstkritiek. In elk geval is dat een serieus onderwerp in de theologie, meer in het bijzonder in de sfeer van wat “heilige boeken” genoemd worden. De precieze tekst van het Oude Testament bijvoorbeeld stelt de meer hedendaagse lezers niet zelden voor problemen. Niet zelden? Er zijn duizenden en duizenden moeilijke tekstuele plaatsen in het Oude Testament – zie de inzicht biedende noot in Ernst Würthwein, Der Text des Alten Testaments (Stuttgart 1988 op p. 132).
Dat Oude Testament is niet alleen door talige bijzonderheden van het oorspronkelijke Hebreeuws een bron van “Textverderbnis” zoals Würthwein het noemt. De kopiisten maakten onbewuste lees- en schrijffouten maar ook opzettelijke, als zij niet te snappen taal begrijpelijker probeerden te maken al was het maar door een korte verklaring in te voegen.
Hebreeuwse letters die op elkaar lijken konden voor het overschrijf-oog tot verwarring leiden, maar bij een vergelijking met schrijffoutjes in de Handelingen van het Parlement spelen die vanzelfsprekend geen rol.
Dat geldt wél voor wat heet haplografie en dittografie, dat is op een incorrecte manier eenmaal schrijven wat er tweemaal staat of juist twee keer wat er één keer in het origineel voorkwam. En als een woord of woordgroep tweemaal identiek eindigt (homoioteleuton genoemd), dan lag een weglating van het tussenliggende stukje taal voor de hand omdat het oog van de overschrijver een onjuiste afslag nam.

De stenografen van nu tikken op een toetsenbord, ze schrijven niet meer met de pen. Toch overkomt hun één type fout die ook de oude overschrijvers van bijvoorbeeld het Oude Testament maakten: de omdraaiing van letters. Wie met één of meer vingers van beide handen letters intikt, die overkomt dat heel gemakkelijk zonder dat dit altijd uitgefilterd wordt bij de eerste tekstcontrole. Tempo is geboden tussen het uittikken en het online plaatsen, vandaar. Dit komen we in de Handelingen van 2020-2023 tegen:

bassigereedheid > basisgereedheid
beantworoding > beantwoording
daugthers > daughters
economsiche > economische
egiendom > eigendom
gebeid > gebied
Harteljik > Hartelijk
interrupite > interruptie
mervouw > mevrouw
natuuriljk > natuurlijk
schrfitelijk > schriftelijk

En Würthweins dittografie? Ja, ook één-partje-te-veel komt tegenwoordig wel eens voor:
autistisme
medewerkerkers
oud-medewerkerster
ververwezen (lees: verwezen)
wetswetswijzing (lees: wetswijziging)

Als uitsmijter-I van dit deel van dit serietje enkele voorbeelden die illustraties zijn van (naar ik aanneem) scannen van tekst door de Dienst Verslag en Redactie. Dat gebeurt weinig maar áls het gebeurt dan betreft het vooral motieteksten. Dat is naar aan te nemen een efficiënte verwerking van de ingediende en niet zelden ra-zend-snel voorgelezen tekst waarin de Kamer om een uitspraak gevraagd wordt:
tarnen (lees: tamen, voorkomend in Lat. citaat)
vellig (lees: veilig)
doei (lees: doel)

En als uitsmijter-II het volgende geval van Poldernederlands dat in de Handelingen geslopen is. Lees dit stukje uit een overleg over een Wijziging van de Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur van 24 maart 2022. Mirjam Bikker (CU) is aan het woord als zij iets zegt wat op het gehoor mechanisch moet zijn ingetikt door de dienstdoende stenograaf. Dit staat er in de gepubliceerde Handelingen:

“nog een pausje duren”

Mevrouw Bikker zegt dus: “mocht het wetsvoorstel nog een pausje duren, dan zou het in de huidige Wabo gefikst moeten worden.” Een pausje! Dat is klinkklaar Poldernederlands, een onderwerp waar het hier meer dan eenmaal over is gegaan, zie het stukje over klauten of kloten. Mirjam Bikker hoort bij de Kamerleden die auk baina “vraihaid” zeggen. Onder hen is daarnaast overtuigend Bikkers collega-fractieleider Henri Bontenbal.

We gaan door, zelfde woordenlijsten met Handelingentaal maar nu over op een ander spoor.

Over Siemon

Siemon Reker (1950, Uithuizen) was hoogleraar Groninger taal en cultuur aan de Rijksuniversiteit Groningen tot aan zijn emeritaat in 2016. Eerder was hij onder meer streektaalfunctionaris van de Provincie Groningen en actief in de journalistiek (Nieuwsblad van het Noorden, Radio Noord). Publicaties staan onder het kopje C.V.
Dit bericht is geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.