Woorden in de Kamer (2020-2023) (7)

Van de ratten besnuffeld en plebs

Simpelweg kijken naar die alfabetische lijst met Parlementair Nederlands in de vorm van de Handelingen uit de jaren 2020-2023 (althans genoteerd in de Tweede Kamer in die periode) zal de lezer doen haken bij sommige woorden. Natúúrlijk is dat subjectief. Noem eens wat,- het kan de aandacht vestigen op bijvoorbeeld een gefingeerde plaatsnaam als Schubbekutterveen. Wie bezigt er zo’n toponiem? Pieter Heerma, dan fractievoorzitter van het CDA (“Ik pak Amsterdam eruit, maar het kan ook Den Haag of Schubbekutterveen zijn.”). Schubbekutterveen; goh.
Besnuffeld? “Het is natuurlijk van de ratten besnuffeld wat er allemaal gebeurt” – dat zegt Pepijn van Houwelingen (FVD). Hij is niet de enige, Liane den Haan (Fractie Den Haan) zei het ook maar zij leidde het in met een excuus voor dit voor haar ongewone, onparlementaire Nederlands: “U bent het niet van mij gewend, maar wat er hier in deze Kamer gebeurt, is echt gewoon van de ratten besnuffeld.” Echt gewoon.
De eerste die de ratten-uitdrukking zonder voorbehoud gebruikte zal het Haagse PvdA-Kamerlid Piet Straub in 2005 geweest zijn: “Aan het einde van de eerste termijn van minister Verdonk dacht ik dan ook bij mijzelf: dit is van de ratten besnuffeld, dit kan niet waar zijn (…)”. De uitdrukking krijgt daarna een snelle opmars in de Tweede Kamer.
Huidig voorzitter Martin Bosma bediende zich er in 2009 als woordvoerder van, toen het ging over een veelverdiener in het onderwijs in Leeuwarden (“Het is volledig van de ratten besnuffeld, deze zaak, dat moge duidelijk zijn.”) Bosma zal dit Nederlands dus allicht laten passeren in zijn rol als president.

Geldt dit ook voor bijvoorbeeld de negatieve betiteling tokkie? Hiermee is iets bijzonders aan de hand: het is een scheldwoord en de familie die deze naam draagt stelt gebruik van het woord begrijpelijkerwijs niet op prijs. In de Tweede Kamer kwam de aanduiding in 20-23 ruim 10 maal voor, 1x in een bijdrage van Joost Eerdmans (JA21), voor het overige in uitingen van de zijde van een PVV’er. Dat betrof geregeld Dion Graus, daarnaast Martin Bosma. Die plaatste het woord meer dan eens in een opsomming van dit type: “Ik zie mijn kandidatuur vandaag als een bijdrage van mijn bevolkingsdeel: de 15% tot 20% van de bevolking die wordt weggezet als tokkies, populisten, dan wel onderklasse.” Dergelijke uitingen deed Bosma vaker: “Want dat zijn maar populisten, nazi’s, wappies, extreemrechts, tokkies, het grauw, de onderklasse. Die mensen worden bij voorkeur uitgesloten. Zij schaden de heilstaat die op ons wacht. Die minachting verenigt evenzeer de elites.” Vergelijk uit de mond van dezelfde spreker: “Het plebs, de tokkies, de populisten, het Wilderstuig; ze hebben er allemaal schoon genoeg van.”
Het bijzondere van dit tokkie-gebruik is dat ermee wordt verwezen naar PVV-aanhangers in een tekst van een PVV’er maar dan als niet gepreciseerde aanhaling uit de mond van meer links geöriënteerden. Hullie (wijs naar links) zetten wullie (wijs naar ons PVV’ers) zó schandelijk weg. Maar centrumpartijen of linkse politici gebruiken dit woord niet, althans niet in de Tweede Kamer. (Premier Rutte bediende zich er op zijn wekelijkse persconferenties wél diverse malen van.)

Plebs (Latijn voor ‘de niet-patriciërs’) viel in de periode van 2020-2023 5x en telkens was het Bosma die zich er van bediende. Zoals in het eerdere citaat lichtte hij dat negatieve begrip toe door andere woorden daarmee in één adem te noemen zoals “inferieure wezens” en “slechteriken”. Het betrof volgens de hullie-wullie-tokkiemethode weer allemaal algemene aanduidingen voor PVV-aanhangers vanuit de visie van meer links maar dus geciteerd uit PVV-mond. Bijzonder. We gaan door.

Over Siemon

Siemon Reker (1950, Uithuizen) was hoogleraar Groninger taal en cultuur aan de Rijksuniversiteit Groningen tot aan zijn emeritaat in 2016. Eerder was hij onder meer streektaalfunctionaris van de Provincie Groningen en actief in de journalistiek (Nieuwsblad van het Noorden, Radio Noord). Publicaties staan onder het kopje C.V.
Dit bericht is geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.