Een ontraadseling van Rutte

Als beoogd premier Schoof vandaag in zijn nieuwe rol voorgesteld wordt aan de voorzitters van beide Kamers, is dat een cesuur in de Nederlandse parlementaire geschiedenis. Een nieuwe minister-president! Tijd voor een terugblik. Ron Fresen en Wilma Borgman, twee ervaren NOS-mensen, schreven een boek over Het raadsel Rutte, Een onthullend portret van de meest enigmatische premier die Nederland ooit heeft gehad. (Balans, Amsterdam 2024) Zo’n 250 bladzijden zeer leesbare tekst. Ja, het is ook vóórleesbaar en dat verwondert niet bij auteurs met hun publieke media-ervaring.

Het is een product van een tweetal, met een vroeg (1) en een laat hoofdstuk (16) in de vorm van een dialoog tussen Wilma en Ron. De laatste neemt solo hoofdstuk 15 voor zijn rekening (want Mark Rutte kiest Fresen wel eens uit om belangrijk nieuws te brengen in Spuigasten van Den Haag FM), maar voor het overige oogt het boek als een eenheid van een schrijversduo.

Ze zijn gewend om tegen ons, luisteraars/kijkers, te praten en dat blijkt uit het hele boek: kom ik later op terug. Dat moet voor nogal wat lezers herkenning en toch ook weer verrassing oproepen, zoals bijvoorbeeld in dat gedeelte waarin Mark Rutte na de val van kabinet IV zijn vertrek uit de Nederlandse politiek in de Tweede Kamer aankondigde. Daar kijken we via een verslag mee weerom naar een plenaire vergadering. Maar het boek bestaat tussen journalistieke terugblikken door toch vooral uit interviews met laten we zeggen Rutte-insiders-die-mee-wilden-werken. Dat betreft uit zijn privé-sfeer Koen Petersen (als enige uit die sector), politieke vrienden (Klaas Dijkhoff en Halbe Zijlstra) of uit andere partijen Lodewijk Asscher, Sybrand Buma, Hugo de Jonge, Alexander Pechtold, Diederik Samsom, Carola Schouten en Gert Jan Segers. Ik vergeet Kees van der Staaij,- zat zeker even op de achterbank. Nu ik de informantenlijst check, zie ik dat ik Maxime Verhagen over het hoofd gezien heb; misschien niet al te opvallend geweest in zijn uitspraken? Het is dus typisch een boek uit de sfeer van audiovisuele media: interviews met sprekende informanten. We zien geen geschreven bronnen vermeld – ook naar diverse andere boeken of publicaties over Mark Rutte wordt niet verwezen.

Daar past de taal van deze makkelijk lezende publicatie bij. Leesbaar dus, ook met gesproken taal zoals in de contaminatie kort door de bocht gezegd (p. 72: kort door de bocht + kort gezegd) en als het je eenmaal opvalt vól met versterkende woordjes om ons op het puntje van de stoel te laten zitten, denk aan de plank faliekant misslaan, dondersgoed weten, een hypergevoelig onderwerp, iets heel hoog opnemen, iets in het diepste geheim voorbereiden, een extreem goed verbaal geheugen, heel urgent, muisstil, totaal overvallen, diepgevoeld besef, plotsklaps – ik streepte verderop in het boek in de veelheid zomaar wat voorbeelden aan.

Vertellende teksten voor radio of tv krijgen vaart als ze er zó uitzien: “Ik bel onmiddellijk de eindredacteur in Hilversum. Ja, we kunnen meteen op zender!” zoals Wilma schrijft. En Ron, met pensioen net aan de koffie met iemand op een terras als Rutte-nieuws tot hem doordringt: “We kijken elkaar aan en duiken gelijk in onze telefoons.” Dat is typisch Ron en verbaast de lezer niet die zijn boek over zijn Haagse Journaalperiode heeft gelezen: “ik hoef niet zo nodig meer gelijk alles te willen weten”, “ik kan het niet laten en gooi het er maar gelijk in”, “Rutte neemt gelijk aan het begin het woord voor een verklaring”. Wie dat eenmaal is opgevallen, kan 250 pagina’s lang variatie waarnemen tussen direct, meteen, onmiddellijk, op staande voet (ontslag) maar vooral het West-Nederlandse gelijk dat je eerder uit een Haagse mond (Fresen) verwacht dan van iemand uit Denekamp (Borgman). Radiomensen, dus ook pleonastisch lezen we is dit sindsdien de stijl van Rutte gebleven (p. 75: is sindsdien + is gebleven), meteen direct (p. 108: meteen + direct) en gelijk met de deur in huis (p. 134: gelijk+ met de deur in huis).

Is de politicus Mark Rutte nu ontraadseld? Ken ik nu die kennelijk licht gestoorde man (geheel van slag omdat de opvolger van zijn opvolger als fractievoorzitter z’n eigen werkkamer anders inricht p. 163), keiharde werker, die berekenende en blijkbaar ook vaak aardig gevonden man die ik me in gedachten het meest herinner op het podium voor een volle zaal met enthousiaste VVD’ers omdat hij wéér een verkiezing heeft gewonnen en naar wie hij (al dan niet) herkennend lachend wijst? “Hi!” Toch wat die corpsbal van Lodewijk Asscher. Of de ideaal overkomende schoonzoon wellicht eerder, met Teflon en al? Allerlei aspecten in het boek komen door hun frequentie zeer dichtbij: zijn vaste routines, de knappe debater die aan een driebander doet denken, het absoluut niet verrast willen worden, woede-uitbarstingen gevolgd door excuses, een fabelachtig geheugen dat hem volgens eigen zeggen enkele malen in zijn Haagse loopbaan na Unilever zo essentieel in de steek liet – ook zonder aandacht voor de muziek is het een overtuigend portret dat getekend is met veel herhalingen. Een redundante mediatekst zogezegd.

En de taal krijgt plezierig aandacht. Zie daarvoor in dit blog, waarin zijn naam zeker een 1300 maal genoemd is, bijvoorbeeld Ik maak ‘m even af of dat woordenlijstje van Rutte. Verrassend dat Rutte ons zó wist te verrassen met zijn epifane moment waarop hij inzag dat hij in Den Haag althans als politicus moest stoppen. Epifaan, een woord “waarvan iedereen in het land de betekenis moet opzoeken” schrijft Ron Fresen (p. 17). Vroeg in de zomer van 2023 gebruikte hij misschien die Nederlandse variant voor het eerst publiekelijk, maar epiphanies had hij op een persconferentie in 2020 al benut (29 mei om precies te zijn) om zijn veranderde overtuiging rond het verschijnsel Zwarte Piet te verklaren. Zie de tekst over Singuliere openbaringen over rookworsten: de persconferentie van de minister-president in dit blog. Eet smakelijk.

Over Siemon

Siemon Reker (1950, Uithuizen) was hoogleraar Groninger taal en cultuur aan de Rijksuniversiteit Groningen tot aan zijn emeritaat in 2016. Eerder was hij onder meer streektaalfunctionaris van de Provincie Groningen en actief in de journalistiek (Nieuwsblad van het Noorden, Radio Noord). Publicaties staan onder het kopje C.V.
Dit bericht is geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.