Achteraf bezien speelden bacteriën een poos een niet-onbelangrijke rol in de kindertijd, althans onze beide zoons hadden het er geregeld over. Wat is er zoal genoteerd?
(7 jaar) … zelfs geen bacterië.
(7) (in een reeks grappen over “super-x”): een superbacterië
(8) (Willekeurig wijzend) Een bacterië (want die zitten immers overal …).
(9) Ik zou wel ‘es willen weten hoe vaak electriciteit per seconde om een bacterië heen kan.
Hier heb ik me verraden. Ik schreef in al die duizenden gevallen in de notitieboekjes niet helemaal maar wel bijna uitsluitend taal op uit de kindermond die niet klopte! Dat niet al te opvallende precieze noteren met of zonder context ís al een moeizame bezigheid, het was voor mij ronduit onmogelijk, ook nog eens correcte vormen toe te voegen.
We zien aan de notities dus dat de twee jongens in de leeftijd van 7 á 9 jaar bacterië gebruikten, allicht gevormd op grond van het meervoud bacteriën. Logisch, althans in zoverre die wezens zodanig klein zijn dat ze in deze sfeer bij uitsluiting in het meervoud gebruikt worden. Daar het enkelvoud van afleiden is een rekensom, gewoon een kwestie van aftrekken:
bacteriën minus meervoudig -(e)n —-> bacterië
Op een vergelijkbare manier is van het verkleinwoord cadeautje heel logisch maar ook net zo incorrect een basisvorm af te leiden:
kadootje minus diminuerend -je —–> kadoot
Uit toetje bleek net zo een minder klein ogende toet te destilleren.
Van een beestje kon een bees gededuceerd worden. Vooral lettend op de uitspraak “beesje” is dat helemaal niet vreemd, in andere gevallen vaker een kwestie van de morfologische grens onjuist positioneren. In heel algemeen taalgebruik zijn op die manier gymschoenen gympen geworden, in feite met een p die terug te voeren zal zijn op gympie (en dus op een overgangs-p die daar eigenlijk bij hoorde).
Dit terug-vormen (backformation) van een basiswoord met als vertrekpunt een langere variant is niet iets wat alleen kinderen verkeerd kunnen doen. Mij zal de lezer dan ook niet zien beweren dat er een kind sprak, toen minister Faber het in haar verdediging tegenover de Tweede Kamer (d.d. 07.11.2024) had over een mogelijkheed. (Het haalde de Handelingen niet trouwens, evenmin als de worsteling van Henri Bontenbal (CDA) om in hetzelfde asieldebat gehinderd door het zelfstandig naamwoord procedure te komen tot het werkwoordelijke “uitgeprocedeerd”. Mevrouw Fabers verwijzing naar mevrouw Tsjaikovski in plaats van het correcte Rajkowski (VVD) is wél in het Verslag gekomen, al was het door de opmerking van voorzitter Bosma: “Ja, die houden we er de rest van de zitting echt in.” Kortom, een tijdelijke verblijfsvergunning voor mevrouw Tsjaikovski in de Tweede Kamer. Zij is daarmee statushouder.)
P.S. In de vorige aflevering staat een opsomming (met url-verwijzingen) naar de zes eerdere bijdragen uit dit kindertaalreeksje.
