Was Herman van Leeuwen (VVD) vroeg in het jaar 1957 het éérste lid van de Tweede Kamer dat de Engelse variant van het Duitse Zuckerbrot und Peitsche in een vergadering liet vallen? Ik neem dat voor het gemak maar even aan. Voor wie het niet wist, dit is suikerbrood:
Volgens de Handelingen zei Van Leeuwen: “Ik denk aan het verhaal van „the carrot and the stick“. Men kan een lastdier op twee wijzen aan het lopen krijgen: door het te slaan, maar ook door het een worteltje voor te houden.” Met de gecombineerde hulp van wortel en stok krijgt men de ezel vooruit.
Eet een ezel ook suikerbrood? Of moesten we in het Duits van de vorige aflevering aan een ander dier denken, bijvoorbeeld een paard?
In 1990 gebruikte Hans Gualthérie van Weezel (CHU/CDA) de Engelse uitdrukking toen het over Irak ging. Het CDA wilde “waar mogelijk steun voor de door de Amerikaanse president gevolgde weg van optimale druk, waarbij de “carrot and stick” zoveel mogelijk via de Veiligheidsraad gehanteerd dienen te worden.”
Verdere aanhalingen zijn mogelijk van minister Melkert (1992), Gerd Leers (1995), staatssecretaris Van der Ploeg (2000) en minister van Aartsen (ook in 2000). Tussendoor zien we in 1998 Gert Schutte (GPV/CU) die het in de Algemene Politieke Beschouwingen in omgekeerde volgorde heeft over stick and carrot – dat is de latere, laten we zeggen protestantse lijn van Balkenende met eerst het zuur en daarna pas het zoet als beloning.
De twee bewindslieden Van der Ploeg en Van Aartsen maken kennelijk school in 2000: in de tien jaar tot en met 2009 treffen we de carrot-and-stick 33x aan in de Handelingen van de Tweede Kamer. Daarna neemt het met 25 vermeldingen langzaam af in het tijdvak 2010-2019 met Chris Stoffer (SGP) in 2018 als voorlopig laatste gebruiker.
In het lopende kalenderjaar duiken de carrots ineens weer diverse malen op: hoe kan het, hoe kan het. Twee zielen, één gedachte en dan ook nog naast elkaar zitten, zoals de leraar zei die spiekvermoedens had.
Elco Brinkman (CDA) zou in 1991 de primeur kunnen hebben in een plenaire vergadering (je weet nooit, taal kent allerlei variaties) als hij het kabinet bij een debat over de Tussenbalans in zeker opzicht prijst omdat het terecht niet schroomt “om zo concreet mogelijk wortel en stok te hanteren”. Maarten van Traa (PvdA) volgt hem in 1993, maar de Nederlandse adaptatie van carrot and stick komt maar langzaam op gang. Dat lijkt de laatste jaren te kenteren. In de laatste meting van 2024 telde ik tot en met half november al 3x in dat jaar, viermaal in 2023 en in 2022 zijn er twee citaten vindbaar. In heel 2020 is Mark Harbers (VVD) de enige spreker die in aanmerking komt, ook al draait hij de oorspronkelijke carrot and stick om: “De deal was: CO2-heffing en financiële ondersteuning voor de investeringen, dus stok en wortel.”
De Engelse Wikipedia biedt niet zoveel verrassingen als de Duitse dat in de vorige aflevering deed: ziehier. In plaats van een presentje krijgen we daar dus een zakje zout. Plezierige dag op 5 december!
