Terug naar Philip Dröge en De Tawl. De service die de auteur op bladzijde 78 aan zijn lezers biedt is plezierig, maar veel moeite kan het hem anderzijds niet gekost hebben. Waar gaat het over. Een paar zinnen uit het reisverslag Eene zomerreis in Noord Amerika (gepubliceerd in 1827) zijn door de auteur getranscribeerd naar modern Nederlands, zo lezen we in de Verantwoording op p. 236.
Zó staat dit stukje uit ds. Bosch’ originele reisverslag in het betreffende nummer van de Vaderlandsche Letteroefeningen (p. 275) weergegeven in dbnl.org:
Uit de laatste regel is zichtbaar aan Albdny dat het origineel gescand zal zijn, althans dat verklaart de wijziging van Albany > Albdny op een simpele manier.
Bij de volgende woorden heeft Dröge moderniserende veranderingen in het origineel aangebracht:
New-Yorck
menschen
hooren
Hollandsch
zoodat
, voor eenigen tijd,
Nederduitsch
Gerardus Balthazar Bosch (1794-1837) was afkomstig uit Utrecht, de stad waar hij ook theologie studeerde. Hij was, lees ik op Wikipedia, van 1825-1837 predikant op Curaçao. Als hij al lijnen had met Noordelijk Nederland laat staan Groningen, dan valt dat in het niet bij de voorgeschiedenis van Philip Dröge. Waarom dat taalkundig van betekenis is?
Zo belanden we in de in de vorige aflevering aan de orde gestelde kwestie van groen en rood. Ds Bosch, uit de Randstad afkomstig, gebruikte blijkbaar (ook) de groene volgorde die Dröge in het citaat gehandhaafd heeft. Dat is opmerkelijk – het zijn praktisch de énige groene constructies in het hele boek van Dröge. Direct even aannemelijk maken aan de hand van een willekeurige bladzijde, p. 64:
• die illegaal was verkocht • of ze die woorden wel heeft uitgesproken • De speech die het meest wordt opgevoerd • is vrijwel zeker niet de toespraak die ze heeft gegeven • dat je geen andere identiteit krijgt opgeplakt
Nou, eerlijk is eerlijk, heel, heel zelden zien we “zoals zij gezegend was” (p. 60), “Ik zou iedere vijf minuten omgekeken hebben” (61). Daar is Dröge eventjes de Ds. Bosch van bladzijde 78 en diens geweest ben en gevoerd werd.
Blijkbaar was het Randstedelijke Nederlands van het begin van de 19de eeuw groener van karakter, zoals we ook aan de grammatica van Wim Klooster kunnen zien dat het ook in de loop van de 20ste eeuw roder is geworden. Bij Philip Dröge met diens Noordelijke roots is dat in extreme mate het geval geweest – áls dat niet op de redactie van Het Spectrum is gebeurd / gebeurd is. Wordt vervolgd.
