Als de premier op zijn wekelijkse persconferenties met journalisten spreekt, stellen zij vragen ten behoeve van hun medium – niet zozeer voor de kijkers, zelfs als die via bijvoorbeeld NPO Politiek en Nieuws mogen meekijken. Daarom kunnen die vragenstellers zich beperken tot zoals ze genoemd worden, stellers van vragen. Zelfs in een voorkomend geval zoals bij een Engels begrip is het verstrekken van een vertaling niet per se nodig in die context.
Dit ligt anders wanneer Twan Huys in Buitenhof Dilan Yeşilgöz-Zegerius (VVD) ontvangt en met haar een gesprek voert, zoals op 9 maart 2025. Dan zit Huys daar als het ware namens ons, publieke kijkers. Als de gesprekspartner ineens iets zegt wat waarschijnlijk voor velen niet te snappen is, dan behoort de interviewer om een nadere uitleg te vragen.
Mevrouw Yeşilgöz kwalificeerde het gedrag van de huidige Amerikaanse president Donald Trump als transactioneel. Aha, transactioneel. Wie van de Buitenhof-kijkers heeft een passend en actueel woordenboek bij de hand om een passende en actuele vertaling te vinden?
Toen transactioneel in de debatten van de Tweede Kamer viel (zoals eerder dit jaar) legde Pieter Omtzigt (NSC) de inhoud van die term impliciet uit: “De politiek van Trump is niet relationeel, maar extreem transactioneel. “Hoe kan ik vandaag het maximale uit de situatie halen? Voor wat hoort wat.””
Ook minister Veldkamp van Buitenlandse Zaken (eveneens NSC) bood later een vergelijkbare vertaalhulp: “President Trump zal niet alleen disruptief en transactioneel optreden, oftewel “voor alles hoort wat”, maar zal ook talloze thema’s verbinden.” Mevrouw Yeşilgöz sprak later van “een bondgenoot die niet meer kijkt naar de normen en waarden die ons binden, maar de wereld eerder inricht langs transactionele en zakelijke lijnen.”
Transactioneel en daarmee ook transactie zijn woorden geworden die sinds het aantreden van Trump een nieuwe betekenis hebben gekregen: een transactie wás een deal; dat kon een gewone verkoop betreffen of het eens zijn met Justitie over zogezegd de afkoop van een overtreding. Een transactie in Trumpiaanse zin is alleen al blijkend uit vergezellende bijvoeglijke naamwoorden (zoals extreem en disruptief) iets van een andere orde en dat mag nader verklaard worden in de tijd van de introductie van dit gebruik van dat begrip. Is transactioneel gedrag hier niet eenvoudigweg een eufemistische aanduiding voor chanteren?
Er voltrekt zich soms nog iets anders voor het oog en de oren van de kijker-luisteraar. Op datzelfde kanaal waarop de wekelijkse persconferentie van de minister-president publiekelijk kan worden meegemaakt, zijn er mini-persconferenties van ministers die zich daar voor lenen. Dat heet de Inloop, wanneer bewindslieden voor hun entree voor het wekelijkse beraad in het Catshuis journalistiek kort worden opgevangen. Hier is de rol van de interviewer eigenlijk nog kleiner dan in het gesprek met de MP en zeker bij Buitenhof. Bovendien staan er allerlei collega’s met een microfoon; een-op-een is het veelal maar kort.
Op vrijdag 7 maart 2025 meldde vice-premier Mona Keijzer zich voor zo’n Inloop-quote. Het was de dag dat vooral PVV en BBB een gesprek met premier Schoof wilden in de ministerraad over zijn financiële toezegging à 3,5 miljard aan Oekraïne gedaan; dat was eerder deze week in de Kamer gebeurd. Vice-premier Agema en haar collega Keijzer waren daarover onaangenaam verrast en maakten om beurten van hun hart geen moordkuil.
Mevrouw Keijzer wees erop dat Oekraïne aan de oostelijke rand van Euopa lag. Ze benadrukte dat door dit geografische feit meer dan eens aan ons kijkers te melden en dan weten we dat het naar alle waarschijnlijkheid een geprepareerde tekst is en voor de BBB van belang. Is dat zo? Wacht op het eerste debat over dit onderwerp en let op.
Als ze zich zó bij Twan Huys had uitgedrukt, had hij haar er misschien vragend op gewezen of ze hiermee – en mede door de herhaling – ook feitelijk op afstand ging van Oekraïne.
En premier Schoof die middag wederom benadrukken dat het kabinet met één mond spreekt. Schoof: “Nee, het kabinet praat altijd met één mond.” En Agema en Keijzer dan? Het bezwerende antwoord van de premier: “Nou, men heeft vanuit zichzelf daarop gereageerd. Maar dit kabinet, er is eenheid in het kabinetsbeleid. En die eenheid in het kabinetsbeleid was er en is er.”
Aha.
