Per ongeluk verwijderd en a.h.w. “plat” teruggeplaatst:
Geplaatst op 20 februari 2025 door Siemon
Het Nederlands in Nederland en Vlaanderen verandert – niet alleen in de richting van het Engels en nog niet in de mate of het tempo zoals De Tawl daar in de verte aan gene zijde van de Oceaan dat overkwam. Ik weet simpelweg allerlei details niet (en die heb ik ook niet proberen te vinden) zoals de veronderstelde opkomst van gelijk in de betekenis ‘direct’ – allicht enkele tientallen jaren geleden nog opgevat en verworpen als germanisme. Verondersteld moderner Nederlands is een eventuele wijziging van kruisen > kruizen die we bij Dröge op p. 29 in het landschap zien verrijzen.
Ik vermoed dat het vooral bij radioverslaggevers in bijvoorbeeld de jaren ’70 begon op te komen dat ze middels zeiden in plaats van ‘door middel van’ – korter, sneller, directer. Van Dale wijst naar het Duitse mittels. Ja? Soll es? Ik zou gokken op Henk Terlingen als uitvinder, althans belangrijke verspreider van dit nieuwere Nederlands. Bij Dröge zien we dat winkels je middels lepe marketing verleiden om binnen te komen (blz. 197). Maar uit dezelfde aangenomen bron van de sportverslaggevers kwam (nogmaals: neem ik aan) kwam de opkomst voort van Nederlands dat de binnenbocht nam in de uitdrukking in de richting van en dat inkortte tot richting. Richting werd (niet zo lang geleden) taalkundig ontleed een woordsoort en wel een voorzetsel: Van Dale heeft het in deze variant in september 2020 toegevoegd.
In gedachten verzin ik dat de voetbalreporter een verdediger de bal liet terugspelen richting keeper, eventueel richting gevolgd door de naam van de doelman. Dat moet komisch gewerkt hebben op luisteraars, want voordien was richting een bordjes-woord en daarom vooral een geografisch begrip: richting Parijs, richting Winschoten.
In De Tawl put de schrijver royaal uit het richting-arsenaal; dit bv. treffen we aan op de eerste 100 pagina’s:
- De ecologie holde achteruit, bossen verdwenen richting de zagerij. (Mooi! SR, p. 10) • … vluchtelingenstromen richting de Nieuwe Wereld (p. 16) • buig ik af richting het noordoosten (34) • richting het zuiden en westen (50) • richting de twintigste eeuw (50) richting het westen (69) • richting de straat (75) • richting de grote vlaktes (81) • richting het westen (82) • richting het westen (99) •
Dröge is een taalkundig onderlegde historicus. Typisch voor historici is vergelijkbaar beknopte taal zoals begin twintigste eeuw (p. 92), vanaf midden negentiende eeuw (119), Eind zeventiende eeuw (173) in plaats van “in het begin van de”, “vanaf het midden van de”, “Aan het eind van de” e.d. Kan het Engels daar een zekere invloed op hebben gehad? (Wordt vervolgd.)
