De nieuwsbrief Machtige Tijden van NRC-redacteur Tom Jan Meeus ging afgelopen zaterdag over de aanpak bij Landbouw van de stikstofproblemen. In navolging van een oud-onderzoeker van de Algemene Rekenkamer sprak de brief (waarvan de tekst dinsdag naar verwachting opgenomen zal zijn in de NRC) *) van een systeem van “bagatelliseren, verdoezelen, hinderen, (opnieuw) onderzoeken, ondermijnen, compliceren, uitstellen”. Al die handelingswerkwoorden moeten hun weerslag vinden in de taal die op dat ministerie wordt bedacht en uitgevent.
Is dat het waarom een Landbouwdebat al snel té veel is voor mij, zelfs al stam ik van moederszijde uit een landbouwgeslacht, sector bouwland? Bij een eerdere gelegenheid was ik uitgeteld na richtlijnen, herstelplannen, actieprogramma’s, uitvoeringsagenda’s, verkenningen, gesprekken, gesprekken, overleggen en overleggen als aanloop naar natuurherstel.
Nu, op 22 mei j.l., gooide minister Wiersma bij herhaling de geborgde additionaliteit in de strijd. Met Prinsjesdag zullen we een substantieel geborgde dalende lijn in de stukken zien. Het ging in haar tekst over spoor 1, spoor 2 en wellicht nog hoger genummerde sporen. In de eerste paar minuten kregen de luisteraars het verzekerende echt zó vaak ingepeperd door de minister dat ik me afvroeg: Is het écht waar? Echt wel?
De Minister: “De reductiedoelstelling zoals die er nu ligt (…. ) is voor de landbouw echt heel groot, zelfs groter dan wat het PBL als basispad doorrekent.” Een basispad, is vast een ander pad dan een ingroeipad? “Voor het achtste actieprogramma hebben we een ingroeipad vanaf ’26. Dit wordt verder uitgewerkt in de doelsturingssystematiek.” Aldus de minister, inclusief actieprogramma en doelsturingssystematiek, stukjes van de terminologie van Landbouw, het ministerie waarin een zone wat anders is dan een strook. (De minister: “in principe is het zo dat de delen van percelen of het bedrijf dat daarbinnen valt, aan die aanvullende … Hoe moet je dat noemen? Zones? Nee, zo noemen we het niet. Hoe noemen we het nou ook alweer? Stroken! Die moeten aan de strokenvoorwaarde voldoen.”).
Basis is overigens een voorkeurswoord voor mevrouw Wiersma. In de basis betekent bij haar iets waar anderen misschien au fond prefereren, in wezen of woordvoerders van CU of SGP mogelijk ten diepste. Er is overleg met Provincies, maar “we hebben daar in de basis zelf ook ideeën bij”. De MCEN (Ministeriële Commissie Economie en Natuurherstel) produceerde een startpakket. Straks komt er een vervolgpakket. Er was al een maatregelenpakket waar provincies veel geld voor hebben gekregen. Luister naar de Minister: “de borging van het MCEN-pakket en de kapstok instructieregels zonering. Dat landt weer in de samenwerkingsovereenkomst met de provincies. De borging emissiedoelen en monitoring, bijsturing en de rest zit ook in het tweede pakket, de instructieregels, en mogelijke voorziening. Dat loopt.” Zó zeggen de Handelingen heeft de Minister van LVVN het gezegd.
Ze pakt dingen graag op, althans beweert dat. “Ik ken deze gebiedsprocessen nog niet tot op detailniveau, maar we pakken dit natuurlijk met elkaar op.” Let op, luisteraar: het gaat om maatwerkaanpak. “Ik pak dat echt samen met de provincies op. Maar bedenk: Daarnaast loopt op dit moment natuurlijk nog steeds de viersporenaanpak.”
Wat is dat? De minister heeft “vorig jaar met de Kamer de maatwerkaanpak gedeeld, de vier sporen. Daar zijn de provincies op dit moment echt mee bezig.” Écht!
Wageningen doet wat de minister opdraagt. Mevrouw Wiersma spreekt van het uitzetten van onderzoeken als de wetenschappers ten behoeve van Landbouw gaan studeren: “Uw Kamer weet dat ik onderzoeken bij Wageningen heb uitgezet. Die verwacht ik op zeer korte termijn.” Daar studeert Landbouw enkele maanden op, “Dan stuur ik eind juli een voorstel naar de Kamer.”
Wat zei premier Schoof ook alweer over de kwaliteiten van zijn LVVN-bewindsvrouwe? Hij nam haar in één moeite mee toen hij zich richtte tot Pieter Grinwis (CU): “Ik zal de kennis en deskundigheid van u noch van de minister waarschijnlijk ooit kunnen evenaren, maar het lijkt me een interessante ambitie.” Zeggen minister-presidenten ooit zoiets van een kabinetslid?
Er zaten ook vrolijker momenten in het debat over het verslag van de Ministeriële Commissie Economie en Natuurherstel inzake de stikstofproblemen, MCEN. Wordt vervolgd.
*) De tekst staat in de NRC van 26 mei 2025.
